راه‌اندازی جایزه ادبی در فرانسه برای آثار نوشته‌شده با هوش مصنوعی
سه کارآفرین فرانسوی با راه‌اندازی جایزه ادبی «پاسکال»، از نویسندگانی دعوت کرده‌اند آثاری را که با همکاری ابزارهای هوش مصنوعی خلق کرده‌اند، به رقابت بگذارند؛ جایزه‌ای که ریاست هیئت داوران آن را ژاک آتالی برعهده دارد و هدفش بررسی شکل‌های تازه نویسندگی با مشارکت انسان و ماشین است.
به گزارش سیتنا، به نقل از روزنامه لوموند، اعلام راه‌اندازی جایزه ادبی جدیدی در فرانسه با عنوان «جایزه پاسکال» در ۱۶ اکتبر، واکنش‌ها و شگفتی‌های بسیاری را به دنبال داشت. این جایزه قرار است به آثاری تعلق بگیرد که با همکاری هوش مصنوعی نوشته شده‌اند؛ ابتکاری که در شرایط افزایش نگرانی‌ها درباره تأثیر این فناوری بر آینده نویسندگی مطرح شده است.
این بحث پس از جنجال بر سر رمان «این بود یا مردن» نوشته تلیسون اورلین، نویسنده کانادایی-هائیتی‌تبار، شدت گرفت. او متهم شد که بدون اعلام استفاده از هوش مصنوعی، در نگارش رمان خود از این فناوری کمک گرفته است. اورلین این اتهام را رد کرد، اما کتابش از فهرست نامزدهای سه جایزه معتبر ادبی فرانسه، یعنی گنکور، فمینا و دسامبر، کنار گذاشته شد. ناشر کانادایی او نیز روز ۲۱ اکتبر همکاری با این نویسنده را متوقف کرد.
شرایط شرکت در جایزه پاسکال
متقاضیان نخستین دوره جایزه پاسکال باید استفاده از ابزارهایی مانند کلود، جمینای یا چت‌جی‌پی‌تی را به‌صراحت اعلام کنند. نویسندگان تا پایان ماه نوامبر فرصت دارند آثار خود را به زبان فرانسوی و با حداکثر ۳۰۰ هزار نویسه ارسال کنند.
شرکت‌کنندگان علاوه بر دست‌نوشته، باید پرونده‌ای فنی ارائه دهند و در آن مدل‌های زبانی بزرگ یا عامل‌های هوش مصنوعی مورد استفاده خود را معرفی کنند. همچنین لازم است در متنی دوصفحه‌ای توضیح دهند ایده اولیه اثرشان از چه چیزی شکل گرفته است؛ نقطه‌ای که برگزارکنندگان از آن با عنوان «بذر» پروژه یاد می‌کنند و می‌تواند یک کلمه، جمله یا عدد باشد.
این جایزه ویژه نویسندگانی است که تاکنون کتابی منتشر نکرده‌اند و آثار ارسالی نیز باید کاملاً جدید و منتشرنشده باشند.
ایده راه‌اندازی جایزه پاسکال در بهار امسال و پیش از جنجال‌های اخیر شکل گرفت. نام این جایزه از بلز پاسکال، ریاضی‌دان و فیلسوف فرانسوی قرن هفدهم، گرفته شده است. این طرح حاصل همکاری سه کارآفرین علاقه‌مند به فناوری، به نام‌های فیلیپ رودریگز، آلبن سروان و ژیل مانتره است.
فیلیپ رودریگز، مبتکر اصلی این طرح، می‌گوید تجربه‌های شخصی‌اش در استفاده از هوش مصنوعی مولد او را به این نتیجه رسانده که این فناوری می‌تواند شکل‌های تازه‌ای از هنر ایجاد کند و آثار حاصل از آن نیز باید مورد توجه قرار بگیرند.
او اوایل امسال، هم‌زمان با کاهش حافظه پدرش، با استفاده از عکس‌های خانوادگی، روایت‌های افرادی که هم‌دوره پدرش بودند و چند مدل زبانی بزرگ، از جمله میسترال، چت‌جی‌پی‌تی و مدل‌های متن‌باز چینی، خاطرات دوران جوانی او در الجزایر را بازسازی کرد و در قالب کتابی در اختیار خانواده قرار داد.
رودریگز در این‌باره گفت: «باید دست از انکار واقعیت هوش مصنوعی برداریم. معتقدیم باید این فناوری را بپذیریم، چون قرار نیست بتوانیم آن را از اختراعات بشر حذف کنیم.»
ژاک آتالی ریاست هیئت داوران را پذیرفت
رودریگز برای جلب حمایت چهره‌های ادبی ابتدا پیشنهاد راه‌اندازی «جایزه گنکور هوش مصنوعی» را با فیلیپ کلودل، رئیس آکادمی گنکور، مطرح کرد؛ اما کلودل این پیشنهاد را نپذیرفت.
او تأکید کرد که نام گنکور قرار نیست به حوزه‌های دیگر گسترش پیدا کند و هدف این جایزه، انتخاب و تقدیر از کتاب‌هایی است که انسان‌ها نوشته‌اند، نه ماشین‌ها یا نرم‌افزارها.
کلودل همچنین قصد دارد در پی ماجرای تلیسون اورلین، پیشنهادی برای اصلاح آیین‌نامه جایزه گنکور ارائه کند تا در رأی‌گیری اوایل دسامبر، شرط نوشته‌شدن کتاب برنده به دست انسان به‌صراحت مشخص شود.
اروه لو تلیه، نویسنده فرانسوی و برنده جایزه گنکور سال ۲۰۲۰، نیز با این پیشنهاد مخالفت کرد. او در یادداشتی که اواخر ماه اوت در روزنامه اقتصادی «لزکو» منتشر شد، ادبیات آمیخته با هوش مصنوعی را به ترکیبی نامتجانس از گوشت اسب و چکاوک تشبیه کرد.
در مقابل، ژاک آتالی نخستین چهره سرشناسی بود که تمایل خود را برای همکاری با جایزه پاسکال اعلام کرد. برگزارکنندگان در ماه سپتامبر از طریق واتس‌اپ با او تماس گرفتند و آتالی پذیرفت ریاست هیئت داوران را برعهده بگیرد؛ البته به این شرط که اثر برگزیده رمان نباشد.
آتالی می‌گوید از سپردن سبک نویسندگی به ماشین احساس نگرانی می‌کند، اما با گسترش ادبیات ترکیبی انسان و هوش مصنوعی مخالفتی ندارد. او تاکنون از هوش مصنوعی برای جست‌وجوی اطلاعات استفاده کرده، اما به گفته خودش برای نوشتن به سراغ این فناوری نرفته است.
او با اشاره به استفاده هنرمندان موسیقی از نمونه‌برداری و ترکیب صداها گفت: «این اتفاق به ادبیات هم خواهد رسید، اما همه‌چیز باید به‌روشنی اعلام شود و حق مؤلفان نیز رعایت شود.»
آتالی همچنین بندی به بیانیه جایزه اضافه کرده است که بر اساس آن، اثر برگزیده باید متنی باشد که به پیشرفت بشریت در مسیر خرد و حفظ خود و محیط زیست کمک کند.
مخالفت‌ها با ادبیات تولیدشده به کمک هوش مصنوعی
جنجال مربوط به رمان تلیسون اورلین در آغاز فصل ادبی فرانسه، توجه‌ها را به جایزه جدید پاسکال جلب کرد. در ۲۱ سپتامبر، رمان «این بود یا مردن» جایزه بهترین رمان کتاب‌فروشی‌های فناک را دریافت کرد. همان روز، حساب کاربری «بالانس تون کلود» در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد که بخش زیادی از این کتاب با استفاده از یک ابزار تولید محتوا نوشته شده است.
این ادعا بر اساس تحلیل ابزار تشخیص هوش مصنوعی پانگرام مطرح شد. اورلین آن را رد کرد، اما پس از آن اتهام‌هایی درباره سرقت ادبی و استفاده از متون پیشین نیز علیه او مطرح شد.
این اتفاق بار دیگر اختلاف‌نظرها درباره نقش هوش مصنوعی در نویسندگی را برجسته کرد. در یک سوی این بحث، طرفداران ادبیات انسانی قرار دارند که نگران گسترش نوشته‌های استاندارد و مشابه تولیدشده با هوش مصنوعی هستند.
در همین راستا، انتشارات «اوبزرواتوار» پس از انتشار مقاله‌ای انتقادی درباره گسترش هوش مصنوعی مولد، در پایان سپتامبر از ایجاد نشانی ویژه برای تضمین کتاب‌های «صددرصد انسانی» خبر داد.
در سوی دیگر، گروهی از نویسندگان هوش مصنوعی را ابزاری برای کمک به نویسنده و تحریک خلاقیت می‌دانند. وینسان راوَلک، رمان‌نویس فرانسوی، در یادداشتی که ژانویه ۲۰۲۵ در روزنامه لوموند منتشر کرد، آشکارا از استفاده بدون محدودیت خود از هوش مصنوعی گفت و از نویسندگان خواست این ابزارها را برای خلق آثار تازه به کار بگیرند.
دریافت روزانه حدود ۱۵ دست‌نوشته
استقبال محدود برخی چهره‌های ادبی از حضور در هیئت داوران جایزه پاسکال نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی در نویسندگی همچنان در محافل ادبی فرانسه با مخالفت‌هایی روبه‌روست. فلیسیت هرتسوگ، رمان‌نویس فرانسوی، نیز با وجود دعوت برگزارکنندگان، از حضور در هیئت داوران انصراف داد.
در فهرست اعضای هیئت داوران که روزنامه لوموند به آن دسترسی پیدا کرده، نام الکساندر ژفن، مدیر پژوهش در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه، اتین گراس، مسئول بخش هوش مصنوعی شرکت کپجمینی اینونت، و ژولی ژاک، وکیل متخصص مالکیت فکری، دیده می‌شود.
بنیان‌گذاران جایزه همچنین متعهد شده‌اند برای اثر برگزیده ناشری پیدا کنند. به گفته آن‌ها، مذاکراتی با چند مؤسسه انتشاراتی در جریان است، اما تاکنون هیچ‌کدام به‌طور رسمی برای انتشار اثر برنده اعلام آمادگی نکرده‌اند.
آلبن سروان، یکی از بنیان‌گذاران جایزه، واکنش محافل ادبی را محافظه‌کارانه توصیف کرده است. او می‌گوید هدف جایزه پاسکال این نیست که ادعا کند هوش مصنوعی جای نویسندگان را خواهد گرفت، بلکه برگزارکنندگان می‌خواهند درباره مفاهیمی مانند سلیقه، سبک و آفرینش هنری بحث کنند و امکان‌های نوشتن با کمک این فناوری را بررسی کنند.
با این حال، برگزارکنندگان از تعداد آثار دریافتی به‌عنوان نشانه‌ای از استقبال نویسندگان یاد می‌کنند. به گفته آن‌ها، از ۲۰ اکتبر تاکنون روزانه حدود ۱۵ دست‌نوشته به دبیرخانه جایزه رسیده که ۴۶ درصد آن‌ها از خارج از فرانسه ارسال شده‌اند.
رودریگز معتقد است جایزه پاسکال می‌تواند نوع تازه‌ای از نوشتن را برجسته کند که لزوماً در قالب رمان نمی‌گنجد و احتمالاً به یک مقاله مستند داستانی‌شده نزدیک‌تر است.
او با اشاره به جنجال‌های اخیر درباره استفاده از هوش مصنوعی در نویسندگی گفت: «از زمان ماجرای تلیسون اورلین، دیگر کسی تردید ندارد که هوش مصنوعی می‌تواند یک رمان خوب بنویسد. حالا باید به گام بعدی فکر کنیم.»
الکساندر ژفن، از اعضای هیئت داوران، نیز ماهیت تجربه‌گرایانه این جایزه را مورد توجه قرار داده و آن را نوعی بازی در سبک جنبش ادبی اولیپو توصیف کرده است. او ابراز امیدواری کرد که اثر برگزیده خلاقانه و سرگرم‌کننده باشد و رقابت به انتخاب متنی شبیه رمان‌های عامه‌پسند گیوم موسو محدود نشود.
انتهای پیام
افزودن دیدگاه جدید