مدل جهانی نظارت بر شبکههای نمایش خانگی: تفکیک نهاد تنظیمگر از بازیگر رسانهای
در حالی که پلتفرمهای نمایش خانگی و استریمینگ در سالهای اخیر به یکی از بازیگران اصلی صنعت رسانه در جهان تبدیل شدهاند، الگوی غالب جهانی بر تفکیک میان «تنظیمگری» و «تولید محتوا» استوار است. در همین حال، در هیچ کشوری شبکههای نمایش خانگی به طور مستقیم تحت مدیریت رسانه ملی قرار ندارند؛ بلکه رسانههای عمومی خود در کنار بخش خصوصی به عنوان بازیگر بازار فعالیت میکنند.
به گزارش خبرنگار سیتنا، در حالی که پلتفرمهای نمایش خانگی و استریمینگ در سالهای اخیر به یکی از بازیگران اصلی صنعت رسانه در جهان تبدیل شدهاند، این پرسش همچنان مطرح است که این پلتفرمها زیر نظر چه نهادی فعالیت میکنند و آیا در کشورهای مختلف، تحت سلطه رسانههای ملی هستند یا خیر؟ بررسی مدلهای تنظیمگری در دنیا نشان میدهد پاسخ این سؤال در اغلب موارد منفی است و ساختارهای متفاوتی برای نظارت بر این حوزه شکل گرفته است.
با گسترش سریع خدمات ویدئوی درخواستی (OTT) و تغییر الگوی مصرف رسانهای، دولتها ناچار شدهاند چارچوبهای قانونی جدیدی برای این فضا طراحی کنند، اما نکته قابل توجه این است که در بیشتر کشورها، وظیفه تنظیمگری از نقش تولید و پخش محتوا جدا شده و به نهادهای مستقل سپرده شده است.
در واقع، تجربه جهانی نشان میدهد سه الگوی اصلی در تنظیمگری شبکههای نمایش خانگی دیده میشود: نخست، نظارت توسط رگولاتور مستقل رسانه و ارتباطات؛ دوم، چارچوبهای چندنهادی که میان نهادهای فرهنگی، ارتباطی و رقابتی تقسیم وظیفه میکنند؛ و سوم، مدلهای مبتنی بر خودتنظیمی هدایتشده با نظارت دولت. در ادامه، نمونههایی از این رویکردها در کشورهای مختلف بررسی میشود.
در بریتانیا، نظارت بر خدمات ویدئوی درخواستی بر عهده نهاد مستقل تنظیمگر رسانه است که مقررات مربوط به استانداردهای محتوایی، حمایت از کودکان و شفافیت عملکرد را تدوین و اجرا میکند. رسانه عمومی این کشور خود یکی از بازیگران بازار است و نقشی در تنظیمگری رقبا ندارد.
در اتحادیه اروپا، چارچوب مشترکی برای خدمات رسانهای دیداری و شنیداری وجود دارد که هم تلویزیون سنتی و هم پلتفرمهای آنلاین را در بر میگیرد. با این حال، اجرای مقررات توسط نهادهای تنظیمگر ملی هر کشور انجام میشود. در این ساختار نیز رسانههای عمومی ناظر بر پلتفرمهای آنلاین نیستند، بلکه در کنار سایر بازیگران فعالیت میکنند.
در کانادا، با تصویب قانون جدید پخش آنلاین، پلتفرمهای استریمینگ وارد دامنه نظارت رگولاتور مستقل ارتباطات شدهاند. این نهاد میتواند از پلتفرمها بخواهد در تولید محتوای داخلی سرمایهگذاری کنند یا سهمی از درآمد خود را به تقویت صنعت محتوای بومی اختصاص دهند. با این حال، رسانه عمومی کانادا نقش تنظیمگر بر رقبا ندارد و صرفاً یکی از بازیگران بازار محسوب میشود.
در ایالات متحده، رویکرد تنظیمگری محدودتر است و نظارت مستقیم محتوایی بر پلتفرمهای استریمینگ اعمال نمیشود. این سرویسها عمدتاً در چارچوب قوانین عمومی رقابت، حقوق مصرفکننده و مالکیت فکری فعالیت میکنند و ساختاری مشابه «صداوسیمای ملی» با نقش حاکمیتی در بازار وجود ندارد.
در استرالیا نیز نهاد تنظیمگر ارتباطات بر اجرای الزامات مربوط به محتوای بومی در پلتفرمهای آنلاین نظارت میکند و تلاش شده میان حمایت از تولید داخلی و حفظ فضای رقابتی تعادل برقرار شود.
در هند، مدل ترکیبیتری دیده میشود که بر اساس قوانین فناوری اطلاعات و سازوکارهای خودتنظیمی چندلایه طراحی شده است. دولت بر رعایت ضوابط نظارت دارد، اما پلتفرمها زیر نظر مستقیم رسانه ملی فعالیت نمیکنند.
به گزارش سیتنا، برآیند این مدلها نشان میدهد الگوی غالب جهانی بر تفکیک میان «تنظیمگری» و «تولید محتوا» استوار است. در هیچیک از این کشورها شبکههای نمایش خانگی به طور مستقیم تحت مدیریت رسانه ملی قرار ندارند؛ بلکه رسانههای عمومی خود در کنار بخش خصوصی به عنوان بازیگر بازار فعالیت میکنند.
در ایران نیز بحث تنظیمگری شبکه نمایش خانگی طی سالهای اخیر به یکی از موضوعات مهم حوزه رسانه و فناوری تبدیل شده است.
بر این اساس و به گزارش سیتنا، اگر قرار باشد از تجربه جهانی در طراحی چارچوب تنظیمگری شبکه نمایش خانگی در ایران استفاده شود، یکی از نکات کلیدی، تفکیک نهاد تنظیمگر از بازیگر رسانهای است. در اغلب کشورها، پلتفرمهای نمایش خانگی زیر نظر رسانه ملی فعالیت نمیکنند، زیرا چنین مدلی میتواند تعارض منافع ایجاد کرده و فضای رقابت را تضعیف کند.
واگذاری نظارت به نهادی مستقل و بیطرف، ضمن حفظ ملاحظات فرهنگی و قانونی، امکان رقابت سالم، جذب سرمایه و رشد صنعت تولید محتوا را تقویت میکند؛ موضوعی که برای توسعه پایدار اکوسیستم نمایش خانگی در ایران نیز اهمیت اساسی دارد.
انتهاى پیام
گزارش از مونا ارشادی فر
افزودن دیدگاه جدید