جهش اقتصاد فضا با سرمایه های بخش خصوصی؛ چشم انداز سرمایه گذاری در لایه های اقتصاد فضا

به گزارش سیتنا، دکتر مهدی ادیبان، مدیرکل حوزه ریاست روابط عمومی و امور بین الملل پژوهشگاه فضایی ایران در یادداشت ماه شماره 124 ماهنامه نسل چهارم آورده است:

فناوری فضایی چیزی بیشتر از نیم قرن سابقه دارد و در این دهه ها چرخش های متعدد داشته تا به اینجا رسیده است و بر همین اساس در تاریخچه این صنعت نوپا چندین خوانش و روایت متعدد از آن ارائه شده است. اقتصاد فضا نیز از این چرخش ها و فراز و فرودها  تاثیر گرفته است.

در دوره ای از تاریخ فناوری فضا؛ اقتصاد به بودجه ها و اعتباراتی گفته می شد که دولت ها در چارچوب رقابت های نظامی به برنامه های فضایی اختصاص می دادند؛ رقابت های جنگ ستارگان در دهه های جنگ سرد شوروی و آمریکا از این رویکرد بر می خواست.

در ادامه این دوره با برجسته شدن نقش ماهواره های مخابراتی، دولت ها به عنوان صاحبان و متولیان صنایع مخابرات و ارتباطات، فناوری فضایی را در اولویت برنامه های خود قرار دادند، در همین راستا، کسب نقاط مداری و ساخت و پرتاب ماهواره هایی مخابراتی در کانون رقابت ها قرار داشت در این دوره نیز اقتصاد فضا همچنان تحت تاثیر دولت ها و بودجه های دولتی است. از این رو، بودجه های دولتی و برنامه ای نظامی شالوده  اقتصاد فضا را شکل می داد.

فناوری فضایی تا پیش از ورود به قرن بیست و یکم چندین تغییر و دگردیسی را تجربه کرد تا اینکه با ورود به این قرن، در معرض چند تحول عمده قرار گرفت.

رشد و توسعه ماهواره های غیر نظامی مهمترین تحول در این دوره  بود، کاربردهای نظامی، همچون صنایع دیگر، تنها یکی از کاربردهای این فناوری را شامل می شد با این حال توسعه و رشد کاربردهای دیگر در کشاورزی و شهرسازی و ارتباطات مستلزم تمرکز و تمایز از بخش های نظامی بودند.

کاهش هزینه ساخت ماهواره و توسعه کاربردهای ماهواره ها از مهمترین عواملی بود که دسترسی به فضا را برای بخش های دیگر تسهیل می کرد.
در این زمان، علاقمندان و سرمایه گذاران فضا می توانستند در آزمایشگاه ها و کارگاه ها به طراحی و ساخت ماهواره بپردازند.

به تدریج، بیش از 70 کشور به سرمایه گذاری در فناوری فضایی روی آوردند و همچنان که طیف متنوعی از ماهواره ها با اهداف متعدد ساخته می شدند، صنایع جانبی نیز ایجاد می شد و توسعه پیدا می کرد.

براساس گزارش ها، ارزش اقتصاد فضا در سال 2024 به 596  و در سال 2025 به 604 میلیارد دلار رسید. این ارقام به کاربرد های غیرنظامی و مواردی چون موقعیت یابی، خدمات مخابراتی، ناوبری و پرتاب اختصاص پیدا می کند. برای مثال در اقتصاد دریا محور، خدمات و کاربردهای  ناوبری، مخابراتی و سنجشی رو به افزایش است. همچنین می توان به کاربردهای دیگر چون پخش رادیو تلویزیون، مطالعات جوی، زمین شناسی، اقیانوس شناسی، اینترنت ماهواره ای، تلفن ماهواره ای، ارتباطات نقطه به نقطه، ماهواره های سنجشی و انواع گوناگون آن اشاره کرد که در سال های اخیر به طور تصاعدی رشد کرده اند.

سازندگان ماهواره ها به قطعات متنوعی نیاز داشتند که با صنایع دیگر چون پزشکی و خودرو سازی مشترک بود، شرایط جدید و با طراحی و ساخت هزاران ماهواره در سراسر جهان، سرمایه گذاران بخش خصوصی، سرمایه گذاری در این صنعت را نه تنها دارای توجیه اقتصادی می دیدند، بلکه آن را یکی از سودآورترین صنایع شناختند.

گرایش بخش خصوصی و سرمایه گذاران به این صنعت از یک طرف توسعه و ارتقای فناوری را سرعت می دهد و از طرف دیگر با محاسبات دقیق و ارتقای بهره وری هزینــه های ساخت را کاهش می دهد.

در سال های اخیر صنعت ماهواره، گستره ای وسیع از فناوری های متعدد را در برگرفته است، اگرچه اقتصاد فضا همچون اقتصاد خودرو که محصول اصلی آن خودروها هستند، به طراحی و ساخت ماهواره تمرکز دارد،  با این وصف اما دامنه فناوری فضا، فناوری های دیگری از جمله مدارها، پرتابگر، رانشگرها تا لنز و عدسی، فلزات خاص، موتور براش لس و ده ها قطعه ای را شامل می شود که هر یک سرفصل اقتصادی جداگانه ای را شکل می دهد.

علاوه بر همه این ها، رقابت بر سر دسترسی به فلزات و منابع ارزشمند در فضا و سیارات، جنبه ای دیگر از اقتصاد و سرمایه گذاری فضایی را معرفی می کند. در سال های اخیر با کشف و شناسایی کانی‌های ارزشمند در ماه رقابت  قدرت هـــای فضایـــی سرسختانه تر شده است.

در کنار کاوشگران و کاشفان فضا، بسیاری ازسرمایه گذاران و شرکت ها در صنایع مربوط به پرتاب و اصطلاحا لانچر متمرکز شده اند، در حالی که شرکت های دیگر در گردشگری فضایی و پرتاب انسان به فضا سرمایه گذاری می کنند.

علاوه بر اجزا و قطعاتی که در صنعت فضایی و برای ساخت ماهواره به کار می روند، ترکیب این فناوری با فناوری های دیگری چون هوش مصنوعی و اینترنت اشیاء چشم انداز وسیع دیگری پیش روی این فناوری گشوده است.

اکنون اقتصاد فضا بر خلاف جریانی که عامدانه سعی می کند آن را صرفا در گرو حمایت های دولتی معرفی کند، صنعتی وسیع با مشتریان فراوان در سراسر جهان است که سود چشمگیری برای سرمایه گذاران به همراه می آورد.

فناوری فضا در ایران نیز از مرحله تثبیت و آزمون و خطا به مرحله کاربرد و بهره برداری رسیده است، در این مرحله رویکرد اقتصادی نه تنها آینده این صنعت را با ورود سرمایه گذاران بخش خصوصی تضمین می کند، بلکه سرعت توسعه را به همراه تنوع کاربرد و کاهش هزینه ها ضمانت می کند.
فناوری فضا اگر چه در دو دهه اخیر طرف توجه شرکت ها و سرمایه گذاران زیادی قرار گرفته است، اما سال 2030 به عنوان مبدا تحول بنیادین در همگانی شدن این فناوری معرفی شده است.

هزاران ماهواره در مدارهای زمین به ماهواره های موجود اضافه می شوند و راه ماهواره های دانشجویی و شخصی در مقیاس کوچک هموارتر می شود.
دولت و حمایت دولتی اگرچه کام سازندگان و مدیران مربوط را شیرین می کند، از سوی دیگر اما ارتقا و رشد صنعت را کند می کند. خودروسازی، نمونه تمام عیار این رویکرد است.

با این تفاوت که خودرو را همه ایرانیان استفاده می کنند و ضعف و قوت آن را تشخیص می دهند، اما ماهواره را جز معدودی افراد حرفه ای و متخصص نمی توانند ارزیابی کنند؛ مگر آنکه رویکرد  سرمایه گذاری و اقتصادی در سیاست ها و برنامه ریزهای فضایی به عنوان معیاری مهم در اولویت  توجه تصمیم گیران قرار گیرد.

صنایع و فناوری فضایی تنها در صورتی می تواند ارزش آفرین باشد و در رقابت ها و بازارهای آینده جهان، موقعیتی شایسته برای نخبگان و دانشمندان ایرانی فراهم آورد که اقتصاد و سرمایه گذاری دراین صنعت به رسمیت شناخته شوند و برای رشد اقتصاد فضا و شرکت های فعال در این صنعت برای ورود به محیط غیرگلخانه ای  برنامه ریزی لازم صورت گیرد.

انتهای پیام