فناوری؛ ابزاری کارآمد برای شفاف سازی و پیشگیری از فساد

به گزارش سیتنا، دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش های مجلس در گزارش «مطالعه تطبیقی به کارگیری فناوری در مبارزه با فساد در کشورهای منتخب» آورده که فساد به عنوان چالشی ساختاری، توسعه پایدار و حکمرانی مؤثر را تهدید می کند؛ درحالی که فناوری هایی مانند هوش مصنوعی، زنجیره بلوک، داده های کلان و دولت الکترونیک، ابزارهای کارآمدی برای شفاف سازی و پیشگیری از فساد ارائه داده اند.

در ادامه عنوان شده که این گزارش با هدف بررسی نقش فناوری های نوین در مبارزه با فساد و با روش مطالعه تطبیقی تجربیات کشورهای منتخب (استونی، کره جنوبی، برزیل، هند و گرجستان) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که کشورهای مورد مطالعه با به کارگیری سامانه های یکپارچه (مانند مناقصات الکترونیک، داشبوردهای نظارتی و پلتفرم های گزارش دهی مردمی) توانسته اند سطح فساد را به طور معناداری کاهش دهند. برای مثال، افزایش شاخص توسعه دولت الکترونیک به ازای هر ۱ درصد، با کاهش ۱.۱۷ درصدی در فساد همراه بوده است. موفقیت این تجارب وابسته به عوامل کلیدی مانند اراده سیاسی، چارچوب حقوقی کارآمد، حکمرانی داده پایه و هماهنگی بین نهادی است.

نتایج گزارش حاکی از آن است که فناوری ها نه فقط به عنوان ابزارهای واکنشی، بلکه با قابلیت پیش بینی و پیشگیری ساختاری از فساد عمل می کنند. این مطالعه با تحلیل الگوهای جهانی، چارچوبی برای طراحی سیاست های فناورانه متناسب با ساختار حکمرانی ایران ارائه می دهد و می تواند مبنای تدوین نقشه راه ملی مبارزه هوشمند با فساد باشد.

در ادامه این گزارش آمده که تحلیل تجربه کشورهای منتخب شامل استونی، کره جنوبی، برزیل، هند و گرجستان نشان می دهد که بهره گیری از فناوری های نوین، به ویژه در حوزه های دولت الکترونیک، داده های بزرگ و سامانه های یکپارچه نظارتی، نقش تعیین کننده ای در کاهش فساد و افزایش شفافیت داشته است.

در این گزارش گفته شده که یافته ها بیانگر این است که فناوری های پیشرفته در پنج حوزه اصلی بیشترین تأثیر را در مبارزه با فساد داشته اند. در ادامه عنوان شده که ارائه خدمات عمومی و دولت الکترونیک یکی از محورها است.

در این گزارش گفته شده که استقرار دولت الکترونیک و ارائه خدمات عمومی به صورت برخط، باعث کاهش تماس حضوری میان مردم و کارگزاران شده است و بدین ترتیب فرصت های فساد اداری به حداقل می رسد.

پژوهش ها نشان داده اند که در کشورهایی که این مدل پیاده سازی شده است، دیجیتالی سازی خدمات می تواند نرخ فساد اداری را به طور معناداری کاهش دهد و سطح رضایت عمومی را ارتقا بخشد. در ادامه به پایش و تحلیل پیشرفته با هوش مصنوعی هم عنوان شده که استفاده از الگوریتم های هوش مصنوعی و کلان داده برای پایش تراکنش های مالی و اداری، امکان شناسایی سریع تخلفات پنهان و الگوهای مشکوک را فراهم کرده است. تجربه برخی کشورها نشان می دهد که این ابزارها توانسته اند میلیاردها دلار فساد پنهان را شناسایی، و نقش پیشگیرانه و مهمی ایفا کنند.

در این گزارش به شفافیت داده و دسترسی عمومی به اطلاعات اشاره شده و آمده که انتشار برخط داده های مالی و قراردادی در قالب پرتال های داده باز، زمینه مشارکت نهادهای مدنی، رسانه ها و مردم را در نظارت فراهم کرده است. نتایج مطالعات تطبیقی نشان می دهد که دسترسی عمومی به داده های کلیدی، به ویژه در قراردادهای مالی، یکی از ابزارهای بازدارنده فساد در کشورهای موفق بوده است.

در ادامه به مناقصات و تدارکات عمومی با بهره گیری از فناوری اشاره شده و آمده که تجربه دیجیتالی سازی کامل مناقصات و استفاده از زنجیره بلوک در زنجیره تدارکات نشان می دهد که این روش ها توانسته اند شفافیت را به طور چشمگیری افزایش دهند، از تبانی بکاهند و هزینه های معاملاتی را پایین آورند. در ادامه به ثبت دارایی ها و مالکیت املاک با بهره گیری از فناوری اشاره شده و بیان شده که استقرار سامانه های غیرمتمرکز مبتنی بر زنجیره بلوک در ثبت دارایی و املاک، موجب افزایش امنیت اسناد و جلوگیری از جعل و دست کاری شده است. ارزیابی ها نشان می دهد که این روش ها توانسته اند زمان و هزینه دعاوی حقوقی و نقل وانتقال املاک را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.

در این گزارش تصریح شده که نکته مشترک میان همه این کشورها آن است که فناوری به تنهایی کفایت نکرده است؛ بلکه اراده سیاسی پایدار، چارچوب های حقوقی شفاف، حکمرانی داده محور، امنیت سایبری و ارتقای سواد دیجیتال عمومی بسترهای اصلی موفقیت بوده اند. این تجارب نشان می دهد ترکیب فناوری با بسترهای نهادی مناسب، کلید موفقیت در کاهش فساد است؛ به ویژه تجربه کشورهای پیشرو نشان داده است که به کارگیری ابزارهای هوشمند در پایش، تحلیل و تصمیم گیری، نه تفقط موجب شفافیت و پاسخ گویی بیشتر شده، بلکه در عمل کاهش معنادار فساد اداری و مالی را به همراه داشته است.

در پیشنهادات این گزارش مرکز پژوهش های مجلس هم عنوان شده که یافته های مطالعه تطبیقی نشان داده است کشورهایی که در مسیر مبارزه فناورانه با فساد موفق تر عمل کرده اند، صرفاً به استقرار ابزارهای فناورانه اکتفا نکرده اند؛ بلکه با یکپارچه سازی داده ها، ارتقای سامانه های موجود و ایجاد زیرساخت های نوین دیجیتال توانسته اند به سطح بالاتری از شفافیت و پاسخ گویی دست یابند.

در این میان، تجربه بین المللی حاکی از آن است که سه لایه مکمل باید هم زمان در نظر گرفته شود: نخست، تقاطع گیری و تبادل داده ها برای جلوگیری از جزیره ای عمل کردن نهادها؛ دوم، بهبود و هوشمندسازی سامانه های موجود در حوزه های پرریسک همچون مناقصات، مالیات و خدمات عمومی؛ سوم، تحولات زیرساختی فناورانه همچون زنجیره بلوک، داده های باز و امنیت سایبری که اعتماد و کارآمدی این نظام را تضمین می کنند.

در این گزارش ذکر شده که این مطالعه چند پیشنهاد سیاستی کلیدی برای تدوین نقشه راه ملی مقابله فناورانه با فساد ارائه می دهد که می تواند به توسعه مبارزه فناورانه در ایران کمک کند. در این گزارش به یکپارچه سازی و تقاطع گیری هوشمند داده ها با «پلتفرم ملی تبادل داده» (بومی سازی X-Road)، ثبت و مالکیت دارایی ها و املاک در بستر زنجیره بلوک، هوشمندسازی نظارت با «تحلیلگر فساد مبتنی بر هوش مصنوعی»، تحقق «دولت دیجیتال» با خدمات الکترونیک یکپارچه، ارتقای سامانه ستاد (ستاد هوشمند: گام به سوی دولت شفاف و غیرقابل رانت با زنجیره بلوک)، سرمایه گذاری در زیرساخت های آینده محور ضدفساد، طراحی ربات هوشمند به منظور پیشگیری و کنترل فساد مالی کارگزاران و طراحی چت بات هوشمند برای ارتقای سامانه گزارشگران فساد اشاره شده است. 

انتهای پیام