محدودیت سنی برای حفاظت از کودکان در برابر هوش مصنوعی کافی نیست

به گزارش سیتنا، این نظرسنجی که توسط مؤسسه یوگاو و به سفارش سازمان غیردولتی اینترفیس انجام شده، تفاوت دیدگاه والدین و فرزندانشان درباره میزان استفاده از هوش مصنوعی را نشان می‌دهد. یافته‌ها همچنین حاکی از آن است که بسیاری از والدین برای آموزش نحوه استفاده مسئولانه از این فناوری به فرزندانشان، حمایت کافی دریافت نمی‌کنند.

استفاده از هوش مصنوعی از سنین پایین آغاز می‌شود

بر اساس نتایج این نظرسنجی، هوش مصنوعی به بخش مهمی از زندگی روزمره کودکان تبدیل شده است. آن‌ها از این فناوری برای انجام تکالیف، پژوهش، گفت‌وگو با همراه‌های هوش مصنوعی و استفاده از قابلیت‌های تعبیه‌شده در شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های رایانه‌ای بهره می‌گیرند.

۵۶ درصد کودکان ۱۱ تا ۱۲ ساله شرکت‌کننده در این بررسی گفته‌اند دست‌کم هفته‌ای یک بار از ابزارهای هوش مصنوعی مولد استفاده می‌کنند. در این گروه سنی، ۴۰ درصد از هوش مصنوعی عمومی، ۳۳ درصد از دستیارهای صوتی مانند الکسا، ۲۳ درصد از قابلیت‌های هوش مصنوعی تعبیه‌شده در شبکه‌های اجتماعی و ۱۶ درصد از همراه‌های هوش مصنوعی برای گفت‌وگو استفاده می‌کنند.

جسیکا گالیسیر، پژوهشگر ارشد سیاست‌گذاری در سازمان اینترفیس، معتقد است چت‌بات‌های هوش مصنوعی می‌توانند برای کودکان به همراهانی تبدیل شوند که همواره در دسترس هستند، خسته نمی‌شوند و اغلب با آن‌ها موافقت می‌کنند.

او همچنین یادآور شده است که برخی از این خدمات، بر اساس شرایط استفاده خود پلتفرم‌ها، برای کودکان کم‌سن‌وسال محدودیت دارند؛ برای مثال، سرویس کاراکتر.ای‌آی استفاده کودکان زیر ۱۶ سال را در اتحادیه اروپا ممنوع کرده است.

والدین میزان استفاده فرزندانشان را کمتر برآورد می‌کنند

این نظرسنجی نشان می‌دهد فاصله میان میزان استفاده واقعی کودکان از هوش مصنوعی و برآورد والدین، در سنین پایین‌تر بیشتر است.

در گروه سنی ۱۱ تا ۱۲ سال، ۵۶ درصد کودکان گفته‌اند به‌طور منظم از ابزارهای هوش مصنوعی مولد استفاده می‌کنند، در حالی که والدین این رقم را ۴۴ درصد برآورد کرده‌اند.

در میان نوجوانان ۱۳ تا ۱۵ ساله، ۶۲ درصد استفاده منظم از این ابزارها را گزارش کرده‌اند، اما والدین میزان استفاده را ۵۲ درصد تخمین زده‌اند. در گروه سنی ۱۶ تا ۱۷ سال نیز ۷۰ درصد نوجوانان گفته‌اند به‌طور منظم از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، در حالی که این رقم از نگاه والدین ۶۱ درصد است.

بنابراین، با افزایش سن کودکان، استفاده از هوش مصنوعی بیشتر می‌شود و هم‌زمان فاصله میان برآورد والدین و گزارش فرزندان کاهش می‌یابد.

یکی دیگر از یافته‌های این بررسی، احساس صرف زمان بیش از حد در ابزارهای هوش مصنوعی است. به گفته گالیسیر، ۹۲ درصد کاربران هوش مصنوعی مولد احساس می‌کنند بیشتر از زمانی که تمایل دارند، از این ابزارها استفاده می‌کنند.

در میان انواع خدمات بررسی‌شده، همراه‌های هوش مصنوعی با ۵۹ درصد و قابلیت‌های هوش مصنوعی ادغام‌شده در شبکه‌های اجتماعی با ۵۷ درصد، بیشترین سهم را در میان کودکانی داشته‌اند که گفته‌اند بیش از حد دلخواهشان با این ابزارها وقت می‌گذرانند.

۴۲ درصد والدین احساس می‌کنند حمایت نمی‌شوند

یافته‌های نظرسنجی نشان می‌دهد بسیاری از والدین فرانسوی درباره نحوه راهنمایی فرزندانشان برای استفاده از هوش مصنوعی احساس ناتوانی می‌کنند.

بر اساس این بررسی، تنها ۳۲ درصد والدین گفته‌اند برای کمک به فرزندانشان در مدیریت استفاده از هوش مصنوعی، حمایت کافی دریافت می‌کنند. ۲۶ درصد معتقدند حمایت موجود کافی نیست و ۴۲ درصد نیز گفته‌اند اساساً احساس نمی‌کنند از این نظر مورد حمایت قرار گرفته‌اند.

گالیسیر می‌گوید والدینی که دانش کمتری درباره فناوری دارند، از سواد دیجیتال پایین‌تری برخوردارند یا زمان کافی در اختیار ندارند، ممکن است در استفاده از ابزارهای کنترل والدین و گفت‌وگو با فرزندانشان درباره خطرات احتمالی هوش مصنوعی با دشواری بیشتری مواجه شوند.

در پاسخ به پرسش درباره مسئولیت آموزش و حفاظت از کودکان، ۵۱ درصد والدین مدارس و معلمان را مسئول دانسته‌اند. همچنین ۴۱ درصد معتقدند شرکت‌های ارائه‌دهنده پلتفرم‌ها باید این مسئولیت را بر عهده بگیرند و ۳۰ درصد نیز به نقش نهادهای عمومی اشاره کرده‌اند.

این نتایج بر ضرورت مشارکت هم‌زمان خانواده‌ها، مدارس، نهادهای دولتی و شرکت‌های فناوری برای افزایش آگاهی کودکان و استفاده ایمن‌تر از ابزارهای هوش مصنوعی تأکید دارد.

افزایش نگرانی‌ها درباره ایمنی کودکان در فضای دیجیتال

این یافته‌ها در شرایطی منتشر شده‌اند که پیامدهای استفاده کودکان از پلتفرم‌های دیجیتال و تأثیر آن‌ها بر سلامت روان، به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری در کشورهای مختلف تبدیل شده است.

محدودیت دسترسی کودکان به شبکه‌های اجتماعی در استرالیا، پرونده‌های حقوقی علیه شرکت‌های فناوری در آمریکا و تلاش‌های اتحادیه اروپا برای تدوین مقررات تازه، بخشی از روند افزایش حساسیت عمومی و نهادی نسبت به این موضوع هستند.

کمیسیون اروپا در ماه سپتامبر پیشنهاد قانون کودکان را با هدف تقویت مسئولیت شرکت‌های فناوری در قبال ایمنی کاربران کم‌سن‌وسال مطرح کرد. این پیشنهاد شامل موضوعاتی مانند تعیین محدودیت‌های سنی، تقویت ابزارهای کنترل والدین و مقابله با قابلیت‌های طراحی‌شده برای افزایش استفاده مداوم از شبکه‌های اجتماعی، پلتفرم‌های ویدئویی و چت‌بات‌های هوش مصنوعی است.

در این طرح، ممنوعیت دسترسی به شبکه‌های اجتماعی برای کودکان زیر ۱۳ سال و امکان استفاده محدود و تحت نظارت برای برخی گروه‌های سنی بالاتر نیز مطرح شده است.

اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، با تأکید بر ضرورت افزایش مسئولیت‌پذیری شرکت‌های فناوری گفته است پلتفرم‌ها باید نشان دهند خدماتشان از ابتدا با در نظر گرفتن ایمنی کودکان طراحی شده‌اند.

با این حال، گالیسیر معتقد است محدودیت‌های سنی و ابزارهای کنترل والدین به‌تنهایی برای حفاظت از کودکان کافی نیستند. به باور او، شرکت‌های فناوری باید ایمنی را از مرحله طراحی محصولات خود در نظر بگیرند؛ زیرا اجرای محدودیت‌های سنی در عمل دشوار است و ممکن است احساس امنیت کاذب در والدین ایجاد کند.

او تأکید می‌کند که در کنار مقررات‌گذاری، آموزش، پیشگیری و توانمندسازی والدین و کودکان نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

جزئیات نظرسنجی

این نظرسنجی آنلاین از ۲۴ تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ در فرانسه انجام شد و در آن یک‌هزار و ۱۳۸ والدین دارای فرزند ۱۱ تا ۱۷ سال و ۹۷۰ کودک و نوجوان در همین گروه سنی شرکت کردند. مشارکت کودکان با رضایت والدین صورت گرفت.

پرسش‌نامه، انواع مختلف ابزارهای هوش مصنوعی از جمله سرویس‌های عمومی مانند چت‌جی‌پی‌تی و کلود، همراه‌های هوش مصنوعی، قابلیت‌های هوش مصنوعی ادغام‌شده در شبکه‌های اجتماعی و دستیارهای صوتی را پوشش می‌داد.