توسعه و حفاظت از محیطزیست نباید مقابل هم قرار گیرند
معاون اجرایی رئیسجمهور با تأکید بر اینکه توسعه و حفاظت از محیطزیست نباید در مقابل یکدیگر قرار گیرند، گفت: تأمین نیازهای توسعه با شیوههای نادرست به طبیعت آسیب میزند و پیامدهای این آسیبها در نهایت به زندگی انسانها بازمیگردد؛ از این رو هر طرح و تصمیمی باید پیوست محیطزیستی داشته باشد.
به گزارش سیتنا، حمحمدجعفر قائمپناه در این نشست که از سلسله نشستهای «گفتوگوی مسئلهمحور با جامعه مدنی» به همت مرکز ارتباطات مردمی ریاستجمهوری برگزار شد، با مسئولان، کارشناسان، ذینفعان، منتقدان و نمایندگان تشکلهای فعال در حوزه زیستبوم هورالعظیم گفتوگو کرد.
قائمپناه با اشاره به پیامدهای تخریب محیطزیست برای زندگی انسانها، تأمین نیازهای توسعه با شیوههای نادرست را از عوامل آسیب به طبیعت دانست. او تأکید کرد که پیامدهای این آسیبها در نهایت به خود انسان بازمیگردد و توجه به ملاحظات محیطزیستی در طرحها و تصمیمها، مستلزم اصلاح نگرش دولت و جامعه به نحوه بهرهبرداری از منابع طبیعی است.
معاون اجرایی رئیسجمهور با اشاره به استخراج نفت برای تأمین نیازهای کشور و آلودگی ناشی از مشعلهای نفتی در خوزستان، بر ضرورت توجه به پیامدهای محیطزیستی فعالیتهای اقتصادی تأکید کرد. وی همچنین برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی را از عوامل افت سطح آب، خشکشدن چشمهها و فرونشست زمین برشمرد و شمار چاههای غیرمجاز در کشور را حدود ۴۰۰ هزار حلقه عنوان کرد.
قائمپناه در تشریح پیامدهای خشکشدن تالابها، به نقش آن در ایجاد گردوغبار و آثار این پدیده بر سلامت مردم، بهویژه کودکان و سالمندان، اشاره کرد. او ابعاد این مسئله را فراتر از مرزهای ملی دانست و آن را چالشی مشترک برای جوامع انسانی توصیف کرد.
وی با انتقاد از نگاه صرفاً سازهای به مدیریت آب، تأکید کرد که مسدودکردن مسیر رودخانهها بدون توجه به مقصد طبیعی آب، میتواند پیامدهای گسترده محیطزیستی داشته باشد. به گفته او، جریان آب در رودخانهها و رسیدن آن به تالابها و دریا، بخشی از چرخه طبیعی آب است و باید در تصمیمگیریها مورد توجه قرار گیرد.
معاون اجرایی رئیسجمهور با اشاره به جایگاه رودخانهها در زندگی و هویت خوزستان گفت: «اگر کارون را خشک کنیم، دیگر خوزستان، خوزستان نخواهد بود.» او همچنین نقش رودخانهها در تأمین آب و تعدیل هوای شهرها را یادآور شد و نسبت به خشکشدن یا تغییر وضعیت بسیاری از رودخانههای کشور ابراز نگرانی کرد.
قائمپناه در بخش دیگری از سخنانش، بر ضرورت افزایش بهرهوری آب، بهویژه در بخش کشاورزی، تأکید کرد. وی با اشاره به ظرفیت منابع آبی خوزستان، خواستار بررسی میزان بهرهوری در استفاده از این منابع شد و فاصله بهرهوری اقتصادی آب در ایران با میانگین جهانی را نشانه ضرورت بازنگری در شیوه مصرف دانست.
او همچنین توجه به میزان مصرف آب در کشت نیشکر و نحوه استفاده از بقایای محصولات کشاورزی را ضروری خواند و به پیامدهای سوزاندن این بقایا برای آلودگی هوا اشاره کرد.
معاون اجرایی رئیسجمهور اصلاح نگاه به محیطزیست را مسئولیتی مشترک برای دولت و مردم دانست و تأکید کرد که این نگاه باید بر مبنای مصالح ملی شکل بگیرد و با تغییر مسئولیت و جایگاه افراد دگرگون نشود.
قائمپناه همچنین با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط دولت و جامعه مدنی، پیشرفت کشور را نیازمند دولت مقتدر و جامعه مقتدر دانست و این دو را لازم و ملزوم یکدیگر توصیف کرد.
وی خواستار ایجاد ارتباطی قانونمند، هدفمند و مؤثر میان دولت و نهادهای مدنی شد و توضیح داد که باید سازوکاری فراهم شود تا مردم برای بیان مشکلات و مطالبات خود ناچار به ارسال هزاران نامه نباشند و بتوانند از طریق نهادهای مدنی و سازمانهای مردمنهاد، صدای خود را به مسئولان برسانند.
معاون اجرایی رئیسجمهور با اشاره به نقش تشکلهای مدنی در نمایندگی مطالبات اقشار مختلف جامعه، هدف از برگزاری این نشست را شنیدن دیدگاهها و خواستههای مردم عنوان کرد و بر ضرورت تقویت این مسیر ارتباطی میان دولت و جامعه تأکید کرد.
همچنین در این نشست مجتبی بیات، رئیس مرکز ارتباطات مردمی ریاستجمهوری درخصوص برگزاری این جلسات گفت: یکی از دستورکارهای مهم مرکز ارتباطات مردمی در دولت دکتر پزشکیان، شنیدن صدای آحاد شهروندان است؛ چه صدای تکتک افراد و چه سازمانها و تشکلهایی که نمایندگی بخشی از مردم را بر عهده دارند
این رویکرد، هر دو وجه ارتباط با مردم را دربرمیگیرد. بیات ادامه داد: در سامانه الکترونیکی ارتباط مردم و دولت، بهطور مستمر پیامها و اعتراضهای شهروندان نسبت به مسائل و مشکلاتی که در زندگی روزمره با آن مواجه هستند، ثبت میشود. همچنین کارزارهای متعددی شکل گرفته و تشکلهای جامعه مدنی و مجموعههایی مانند پلتفرم «کارزار» نیز در پیگیری این مطالبات نقش دارند.
رئیس مرکز ارتباطات مردمی ریاستجمهوری با تاکید بر اینکه صدای مطالبهگران هورالعظیم در دولت شنیده شده است، اظهار کرد: اگر امروز این جلسه تشکیل شده، مخاطب اصلی سخنان من مهمانان دولتی هستند تا مسائل را از نزدیک بشنویم و کمک کنیم فرآیند حل مسئله اتفاق بیفتد. هدف از برگزاری این نشست، ایجاد تریبون برای سخنرانی یا توجیه مسائل نیست؛ بلکه باید شنیدن مطالبات به پیگیری و حل مسئله منجر شود.
وی تصریح کرد: معتقدیم شنیدن صدای مردم اگر با حل مسئله همراه نباشد، ممکن است به ضد خودش تبدیل شود. امیدوارم بتوانیم در کنار یکدیگر و با بهرهگیری از رویکرد دولت دکتر پزشکیان، در مسیر حل مسائل و مشکلات مردم گام برداریم.
بیات با اشاره به تاکید رئیسجمهور بر پرهیز از اختلاف و درگیری، گفت: معنای این تاکید آن است که به جای درگیری، از ظرفیتها برای حل مسئله استفاده کنیم؛ چه در سطح کلان و چه در حوزههای میانی که مستقیما با مشکلات و مسائل مردم ارتباط دارند.
وی ادامه داد: مرکز ارتباطات مردمی تلاش میکند در این چارچوب حرکت کند و زمینه برگزاری جلساتی از این دست را فراهم کند؛ البته نقش مرکز تنها تسهیلگری نیست، بلکه پیگیری مطالبات نیز باید دنبال شود و همه واحدهای ارتباطات مردمی دستگاههای دولت نیز باید در این مسیر فعال باشند.
رئیس مرکز ارتباطات مردمی ریاستجمهوری همچنین به ابلاغ شیوهنامه «با هم برای ایران؛ گفتوگوی مسئلهمحور با جامعه مدنی» اشاره کرد و گفت: این شیوهنامه به همه دستگاههای دولت ابلاغ شده و انتظار میرود جلسات اینچنینی در بخشهای مختلف دولت برگزار شود تا در حوزههای عملکردی، صدای مردم شنیده و برای حل مسائل و مشکلات آنان اقدام شود.
بیات در پایان ابراز امیدواری کرد که این نشست بتواند در نهایت به پیگیری و حل مسائل و مشکلات مرتبط با تالاب هورالعظیم منجر شود.
در ادامه رضا امیدوار تجریشی، مدیرکل دفتر ارتباطات مردمی و مشارکتهای اجتماعی مرکز ارتباطات ریاستجمهوری بر ضرورت تغییر رویکرد در تعاملات میان دولت و بدنه اجتماعی تاکید کرد.
امیدوار تجریشی در تشریح هدف از برگزاری این جلسه اظهار کرد: ما در اینجا حاضر شدهایم تا پیش از هر چیز، شنونده دغدغهها و دیدگاههای شما باشیم. هدف این نشست، ایجاد بستری برای گفتگو، تفاهم و دستیابی به راهکارهای اجرایی مشترک است.
وی با اشاره به اینکه نباید در این جلسات به دنبال مقصرتراشی یا زیر سوال بردن تصمیمات و اقدامات گذشته بود، افزود: «نگاه ما به گذشته، نگاهی آسیبشناسانه و رو به جلو است. انرژی ما باید صرف یافتن راهحلهای کارآمد برای مسائل امروز شود و در این مسیر، نقد منصفانه در کنار ارائه پیشنهادهای سازنده، اصلیترین رسالت این جمع است.»
مدیرکل دفتر ارتباطات مردمی ریاستجمهوری در پایان خاطرنشان کرد: «مشارکت اجتماعی واقعی زمانی محقق میشود که مردم و نهادهای اجرایی در کنار یکدیگر برای حل چالشها گام بردارند و این دفتر تمام تلاش خود را برای تسهیل این مسیر به کار خواهد بست.».
در ادامه این نشست، معاون عمرانی استاندار خوزستان نیز تاکید کرد فعالان محیط زیست با اصل توسعه مخالفتی ندارند، بلکه خواهان توجه همزمان به ملاحظات محیطزیستی و اجتماعی هستند. وی بر ضرورت ایفای موثرتر مسئولیت اجتماعی صنایع، بهویژه صنایع نفتی، توجه به اشتغال نیروهای بومی و نیازهای جوامع محلی تاکید کرد.
احمدرضا لاهیجانزاده، معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست، پیشنهاد برگزاری نشستهای منظم میان وزارتخانههای نفت، نیرو، جهاد کشاورزی و صمت با تشکلهای فعال در حوزه هورالعظیم را مطرح کرد. وی همچنین از آغاز مطالعات جامع مدیریت و احیای تالاب با مشارکت دانشگاهها و رویکرد اجتماعی خبر داد و گفت ارزیابی زیستمحیطی میدان نفتی سهراب با حساسیت بیشتری دنبال شده و تمهیداتی برای حفظ جریان آب در تالاب در نظر گرفته شده است.
همچنین دبیر کارگروه محیطزیست معاونت راهبردی رئیسجمهور با اشاره به آتشسوزیهای سال گذشته در هورالعظیم، بر ضرورت تداوم پیگیری مسائل این زیستبوم تاکید کرد و برگزاری این نشست را زمینهای برای شنیده شدن صدای مردم و فعالان محیط زیست دانست.
محمدجواد اشرفی، مدیرکل حفاظت محیط زیست خوزستان، اعلام کرد در حال حاضر تنها حدود ۳۸ درصد از مساحت ۹۰ هزار هکتاری تالاب آبگیری شده و کیفیت همین میزان آب نیز مناسب نیست
به گفته وی، تالاب در شرایط نرمال به سالانه حدود یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون تا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون مترمکعب آب نیاز دارد و کاهش حقابه و خشکسالیهای اخیر از عوامل اصلی وضعیت کنونی آن است. وی همچنین بر تاثیر مستقیم کاهش آب تالاب بر معیشت و اشتغال جوامع محلی تاکید کرد.
دبیر شبکه محیط زیست و منابع طبیعی و توسعه پایدار کشور، هورالعظیم را نمونهای از چالشهای نظام تدبیر زیستبوم در کشور دانست و بر ضرورت هماهنگی دستگاههای اجرایی و تدوین برنامهای جامع برای احیای تالاب با مشارکت جامعه مدنی تاکید کرد.
جعفر گوهرگانی، سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، هورالعظیم را علاوه بر یک زیستبوم ارزشمند، موثر بر معیشت جوامع محلی، کشاورزی، دامداری، اقتصاد منطقه و امنیت مرزی دانست و گفت خشکسالی، تغییرات اقلیمی و نوسانات منابع آب در داخل و کشورهای همجوار بر وضعیت تالاب اثرگذار بوده است. وی بر مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی، توسعه کشتهای کمآببر و استفاده از روشهای نوین آبیاری با هدف افزایش بهرهوری آب و کاهش فشار بر منابع تاکید کرد.
شهبازی، معاون مطالعات جامع منابع آب سازمان آب و برق خوزستان، نیز با اشاره به گستردگی شبکه آب حوزه کرخه و تعدد ذینفعان، تامین حقابه هورالعظیم را در برنامهریزی منابع آب مورد توجه دانست و بر ضرورت مدیریت مشارکتی تاکید کرد. به گفته وی، طی سه سال گذشته تلاش شده است کشاورزان و ذینفعان در برنامهریزی فصلهای کشت مشارکت داشته باشند و تجربه خشکسالی و آتشسوزیهای سال گذشته نشان داد همراهی جوامع محلی در مدیریت منابع آب ضروری است.
مدیرعامل شرکت مهندسی و توسعه نفت نیز هورالعظیم را یک سرمایه ملی دانست و تاکید کرد توسعه صنعت نفت و حفاظت از محیطزیست نباید در مقابل یکدیگر قرار گیرند و مسائل تالاب باید با نگاه علمی و جامع بررسی شود.
استاد رحیمی، مدیر گروه رودخانههای مرزی وزارت نیرو، بر ضرورت اشتراک دادهها و رسیدن دستگاهها به درک مشترک از عوامل موثر بر وضعیت هورالعظیم تاکید کرد و گفت در بررسی این تالاب باید نقش بخش عراقی و تحولات حوزه آبریز مشترک نیز مورد توجه قرار گیرد. وی با اشاره به آتشسوزیهای بخش عراقی تالاب، خواستار تقویت همکاریهای ایران و عراق، تبادل دادههای فنی و پایش مستمر منابع آب در دو سوی تالاب شد.
محمدزاده، مدیر حوزه آبریز کرخه و مرزی غرب، نیز تاکید کرد نیازهای زیستمحیطی پس از آب شرب در اولویت برنامهریزی منابع آب وزارت نیرو قرار دارد و تامین حقابه هورالعظیم باید همزمان با توجه به معیشت کشاورزان و امنیت غذایی دنبال شود. وی مقابله با برداشتهای غیرمجاز و همکاری میان وزارت نیرو، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی و مدیریت استان را برای بهبود وضعیت تالاب ضروری دانست.
شبنم قنواتیزاده، مدیرعامل انجمن دیدهبان جلگه سبز خوزستان، با اشاره به انباشت فشارهای ناشی از کاهش حقابه، کشاورزی، خشکسالی، آتشسوزی و فعالیتهای نفتی، تاکید کرد وضعیت پروژههای جدید از جمله میدان نفتی سهراب باید با در نظر گرفتن ظرفیت اکولوژیک باقیمانده تالاب و آثار تجمعی فعالیتهای گذشته و موجود ارزیابی شود. وی همچنین خواستار تبدیل تامین حقابه هورالعظیم به تعهدی پایدار، قابل اندازهگیری و قابل نظارت شد.
پورشاد، مدیرعامل انجمن انسان و زیست پایدار، نیز مدیریت یکپارچه منابع آب در حوزه کرخه را ضروری دانست و گفت نحوه توزیع آب در بالادست مستقیما بر سهم تالاب و معیشت مردم پاییندست اثر میگذارد. وی همچنین درباره گسترش گونه مهاجم تیلاپیا و تاثیر آن بر تنوع زیستی و معیشت صیادان هشدار داد و بر مشارکت دانشگاهها، دستگاههای مسئول و جوامع محلی در مدیریت این مسئله تاکید کرد.
محمودی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، بر ضرورت توجه همزمان به ابعاد زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی طرحهای توسعهای تاکید کرد و گفت ارزیابیهای مربوط به پروژهها، بهویژه در اکوسیستم شکننده هورالعظیم، باید بر اساس دادههای واقعی و مطالعات میدانی و با مشارکت جوامع محلی انجام شود.
محمد سواری، عضو شورای شهر رفیع، نیز هورالعظیم را بخشی از هویت و ستون فقرات معیشت مردم منطقه دانست و گفت مردم با اصل توسعه یا فعالیت صنعت نفت مخالف نیستند، اما انتظار دارند توسعه با حفظ محیطزیست، ایجاد اشتغال برای نیروهای بومی و اجرای موثر مسئولیت اجتماعی صنایع همراه باشد. وی همچنین خواستار بررسی علمی آثار خشکی تالاب و فعالیتهای صنعتی بر سلامت مردم منطقه شد.
عبدالرضا باقری، فعال محیطزیست، با انتقاد از ارزیابیهای منفرد پروژهها تاکید کرد آثار تجمعی فعالیتهای نفتی و سایر طرحهای توسعهای باید در ارزیابی وضعیت هورالعظیم لحاظ شود. وی همچنین خواستار شفافیت در مجوزها، تعهدات زیستمحیطی و سازوکار جبران خسارت و توقف یا اصلاح پروژهها در صورت بروز آسیبهای غیرقابلبرگشت شد.
سیدمهدی مجتهدی، مدیر انجمن دامون، نیز تاکید کرد مسئله هورالعظیم نباید صرفاً به یک پروژه مانند میدان نفتی سهراب تقلیل یابد و باید مجموع فشارهای واردشده به تالاب و وضعیت حقابه آن بررسی شود. وی بر مشارکت واقعی جامعه محلی، دانشگاهها و تشکلهای مدنی در فرآیند تصمیمگیری و تدوین یک نقشه راه عملیاتی برای احیای تالاب تاکید کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر نیز با اشاره به اهمیت زیستگاههای باقیمانده هورالعظیم، خواستار بررسی دقیق آثار طرحهای توسعهای بر جریانهای آبی، پسماند، احتمال نشت هیدروکربن و سایر ریسکهای زیستمحیطی شد و تاکید کرد تصمیمگیری درباره فعالیتهای نفتی در این منطقه باید بر پایه ارزیابی جامع فنی، زیستمحیطی و اجتماعی انجام شود.
امیرحسین ناطقی، عضو هیئتمدیره پلتفرم اجتماعی کارزار، نیز بر تداوم ارتباط میان جامعه مدنی و نهادهای مسئول تاکید کرد و گفت مطالبات مطرحشده در چنین نشستهایی باید با پاسخهای شفاف و پیگیری عملی همراه شود تا اعتماد میان جامعه و حاکمیت تقویت شود.
مهدی افشارنیک، نویسنده و کارگردان مستند «فراموششده» نیز بر ضرورت بررسی همزمان عوامل موثر بر وضعیت هورالعظیم از جمله تامین حقآبه، فعالیتهای کشاورزی و توسعههای صنعتی و نفتی تاکید کرد و نگاه تکبعدی به مشکلات تالاب را مانع شکلگیری راهکار جامع دانست.
مجموع مباحث مطرحشده در این نشست نشان داد که مسئله هورالعظیم تنها به کمبود آب محدود نیست و مجموعهای از عوامل از جمله مدیریت منابع آب در حوزه کرخه، خشکسالی و تغییر اقلیم، فعالیتهای کشاورزی و نفتی، شرایط بخش عراقی تالاب، آثار تجمعی طرحهای توسعهای و وضعیت معیشت و سلامت جوامع محلی در آن نقش دارند.
در عین حال، میان مسئولان و فعالان محیطزیست بر چند محور اصلی اشتراک نظر وجود داشت: تامین پایدار حقابه، مدیریت یکپارچه حوزه آبریز، ارزیابی دقیق آثار تجمعی طرحهای توسعهای، مشارکت واقعی جامعه مدنی و جوامع محلی، تقویت همکاری ایران و عراق و تبدیل گفتوگوهای انجامشده به برنامههای اجرایی و قابل نظارت. بر این اساس، مهمترین آزمون پس از برگزاری این نشست، آن است که مطالبات و پیشنهادهای مطرحشده از سطح گفتوگو فراتر رفته و به تصمیمهای مشخص و اقدامات عملی برای حفاظت و احیای هورالعظیم منجر شود.
انتهای پیام
افزودن دیدگاه جدید