ردیابی برق ‌دزدی ماینرها؛ جهان با هوش مصنوعی شکار می‌کند، ایران با پاداش مردمی!

به گزارش سیتنا، مسئولان صنعت برق ایران بارها تأکید کرده‌اند که استخراج غیرمجاز رمزارز سهم قابل توجهی در افزایش بار شبکه و تشدید ناترازی برق دارد؛ موضوعی که به گفته آنها، علاوه بر تحمیل هزینه‌های سنگین به صنعت برق، پایداری شبکه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. 

در همین راستا، افزایش پاداش معرفی مراکز استخراج غیرمجاز به عنوان یکی از ابزارهای تشویقی در دستور کار قرار گرفته است تا از ظرفیت مشارکت مردمی برای شناسایی این مراکز استفاده شود.

اما پرسش مهم اینجاست که آیا در عصر شبکه‌های هوشمند، گزارش‌های مردمی همچنان باید اصلی‌ترین ابزار شناسایی ماینرهای غیرمجاز باشد؟ یا آنکه همانند بسیاری از کشورهای پیشرو، زمان آن رسیده است که صنعت برق ایران نیز با سرمایه‌گذاری گسترده‌تر بر فناوری‌های نوین، از تحلیل رفتار شبکه، هوش مصنوعی، پایش کیفیت توان و داده‌کاوی برای کشف برق‌دزدی استفاده کند؟

بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد حتی در مواردی که استخراج‌کنندگان رمزارز با دستکاری کنتور یا انشعاب‌گیری پیش از کنتور تلاش می‌کنند مصرف برق خود را از دید شرکت‌های توزیع پنهان کنند، باز هم ردپای آنها در شبکه برق باقی می‌ماند؛ ردپایی که امروز در بسیاری از کشورها نه توسط مأموران بازرسی، بلکه توسط الگوریتم‌های هوشمند، تجهیزات اندازه‌گیری کیفیت توان و سامانه‌های تحلیل داده شناسایی می‌شود.

سؤال اینجاست که صنعت برق ایران تا چه اندازه از این تجربه جهانی بهره گرفته است؟ آیا ابزارهای نوین کشف هوشمند برق‌ دزدی نیز در کنار اقدامات میدانی و گزارش‌های مردمی به کار گرفته شده‌اند یا هنوز فاصله قابل توجهی میان فناوری‌های مورد استفاده در ایران و شرکت‌های برق پیشرو جهان وجود دارد؟

سیتنا در این گزارش، ضمن مرور تازه‌ترین اظهارات مسئولان صنعت برق، نگاهی به تجربه کشورهای مختلف در شناسایی ماینرهای غیرمجاز و فناوری‌هایی می‌اندازد که امروز به مهم‌ترین ابزار مقابله با برق‌دزدی در صنعت برق جهان تبدیل شده‌اند.

مسئولان چه می‌گویند؟ از وزارت نیرو تا مجلس

همزمان با تشدید ناترازی برق و افزایش مصرف در روزهای گرم سال، مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز به یکی از محورهای اصلی اظهارات مسئولان دولت و مجلس تبدیل شده است. در هفته‌های اخیر، مسوولان وزارت نیرو و شماری از نمایندگان مجلس بر ضرورت برخورد با ماینرهای غیرمجاز، جلوگیری از برق‌دزدی و استفاده غیرقانونی از برق یارانه‌ای تأکید کرده‌اند.

عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در اظهاراتی با اشاره به تأثیر ماینرهای غیرمجاز بر شبکه برق کشور، از شناسایی تعداد زیادی مرکز استخراج غیرمجاز خبر داد و اعلام کرد: وزارت نیرو برای معرفی این مراکز پاداش تعیین کرده است. 

وی تأکید کرد که استخراج‌کنندگان دارای مجوز مشمول مقررات قانونی هستند، اما با استفاده‌کنندگان غیرمجاز از برق برخورد خواهد شد و نتایج این اقدامات نیز به اطلاع مردم خواهد رسید.

به گزارش سیتنا، وزیر نیرو همچنین در تازه‌ترین مواضع خود با اشاره به شرایط ناترازی برق، برخورد با ماینرهای غیرمجاز و مشترکان پرمصرف را از برنامه‌های جدی وزارت نیرو برای مدیریت شبکه در دوره اوج مصرف عنوان کرده و بر استمرار این اقدامات تأکید کرده است.

در ادامه این رویکرد، مصطفی رجبی‌مشهدی، معاون وزیر نیرو نیز در گفت‌وگوی اخیر خود با سیتنا از افزایش پاداش معرفی ماینرهای غیرمجاز خبر داد. 

به گفته وی، میزان پاداش کشف ۱۰ دستگاه نخست از هر مرکز استخراج غیرمجاز از ۱.۵ میلیون تومان به ۳ میلیون تومان برای هر دستگاه افزایش یافته و سقف پرداخت پاداش نیز به ۳۲۰ میلیون تومان رسیده است. 

رجبی‌مشهدی با تأکید بر اینکه استخراج غیرمجاز رمزارز فشار مضاعفی بر شبکه برق کشور وارد می‌کند، از مردم خواست همچون گذشته موارد مشکوک را به صنعت برق گزارش دهند.

طی هفته‌های اخیر موضوع استخراج غیرمجاز رمزارز بارها مورد توجه نمایندگان مجلس قرار گرفته است. اعضای کمیسیون انرژی و برخی نمایندگان با اشاره به خسارت‌های ناشی از برق‌دزدی و استفاده غیرقانونی از برق یارانه‌ای، خواستار تشدید نظارت بر شبکه توزیع، برخورد قاطع با متخلفان و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای شناسایی مراکز استخراج غیرمجاز شده‌اند. به اعتقاد آنان، مقابله با این پدیده باید همزمان از مسیر نظارت فنی، اصلاح سازوکارهای کنترلی و برخورد قانونی دنبال شود.

مرور این مواضع توسط سیتنا نشان می‌دهد که امروز درباره ضرورت مقابله با ماینرهای غیرمجاز، اجماع قابل توجهی میان دولت و مجلس وجود دارد؛ اما پرسش مهم این است که ابزار این مقابله چیست؟ آیا افزایش پاداش برای گزارش‌های مردمی و تشدید بازرسی‌های میدانی به تنهایی می‌تواند پاسخگوی ابعاد این پدیده باشد یا آنکه همانند بسیاری از کشورهای جهان، زمان سرمایه‌گذاری گسترده‌تر بر هوش مصنوعی، تحلیل داده، کنتورهای هوشمند و سامانه‌های پایش شبکه نیز فرا رسیده است؟

دنیا چگونه برق‌دزدی ماینرها را کشف می‌کند؟

در سال‌های اخیر، رشد استخراج رمزارز در بسیاری از کشورها، شرکت‌های برق را با چالش تازه‌ای مواجه کرده است؛ چالشی که تنها به افزایش مصرف برق محدود نمی‌شود، بلکه استفاده غیرمجاز از برق یارانه‌ای، دستکاری کنتورها و انشعاب‌گیری غیرقانونی از شبکه را نیز در بر می‌گیرد. همین مسئله باعث شده شرکت‌های برق در کشورهای مختلف، از روش‌های سنتی بازرسی فاصله بگیرند و به سمت فناوری‌های هوشمند برای رصد و کشف برق‌دزدی حرکت کنند.

برخلاف تصور رایج، کارشناسان صنعت برق معتقدند حتی اگر برق پیش از کنتور و از طریق انشعاب غیرمجاز برداشت شود، باز هم مصرف آن به‌طور کامل از دید شبکه پنهان نمی‌ماند؛ زیرا هر مصرف بزرگ، تغییراتی در رفتار شبکه ایجاد می‌کند که با ابزارهای نوین قابل شناسایی است.

• هوش مصنوعی؛ تحلیل میلیون‌ها داده برای کشف چند مصرف غیرعادی

یکی از مهم‌ترین ابزارهای شرکت‌های برق در سال‌های اخیر، استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های یادگیری ماشین است.

شرکت‌های توزیع برق روزانه میلیون‌ها رکورد از اطلاعات مصرف مشترکان دریافت می‌کنند. سامانه‌های هوشمند با تحلیل این داده‌ها، الگوهای غیرعادی را شناسایی می‌کنند؛ الگوهایی که ممکن است نشانه فعالیت یک مزرعه استخراج رمزارز باشد.

برای مثال، مصرف یک واحد مسکونی یا صنعتی که به‌صورت ۲۴ ساعته، بدون نوسان و با بار تقریباً ثابت برق مصرف می‌کند، می‌تواند برای سامانه‌های هوشمند به عنوان یک رفتار غیرطبیعی ثبت شود. در بسیاری از کشورها، این تحلیل‌ها پیش از اعزام تیم‌های بازرسی انجام می‌شود و باعث می‌شود عملیات میدانی هدفمندتر و کم‌هزینه‌تر باشد.

•  داده‌کاوی؛ وقتی رفتار مصرف، ماینرها را لو می‌دهد

داده‌کاوی یا تحلیل کلان‌داده، یکی دیگر از ابزارهای مهم شرکت‌های برق است.

در این روش، تنها میزان مصرف برق بررسی نمی‌شود؛ بلکه زمان مصرف، تغییرات بار، سوابق مصرف مشترک، نوع کاربری، اطلاعات جغرافیایی، سوابق خاموشی و حتی شرایط آب‌وهوایی نیز در کنار یکدیگر تحلیل می‌شوند.

اگر الگوی مصرف یک مشترک با رفتار معمول آن منطقه همخوانی نداشته باشد، سامانه به‌صورت خودکار آن را به عنوان یک مورد مشکوک معرفی می‌کند.

• تحلیل تلفات شبکه؛ اختلافی که برق‌دزدی را آشکار می‌کند

یکی از دقیق‌ترین روش‌های کشف برق‌دزدی، تحلیل تلفات انرژی در شبکه توزیع است.

شرکت‌های برق به‌صورت مستمر میزان برق ورودی و خروجی هر فیدر، هر ترانسفورماتور و هر بخش از شبکه را اندازه‌گیری می‌کنند.

اگر اختلاف میان برق تحویلی و برق ثبت‌شده توسط کنتورها بیش از حد معمول باشد، احتمال وجود انشعاب غیرمجاز، دستکاری کنتور یا مصرف ثبت‌نشده افزایش می‌یابد.

به همین دلیل، تحلیل تلفات شبکه در بسیاری از کشورها نخستین مرحله شناسایی برق‌دزدی محسوب می‌شود.

• ترانسفورماتورها؛ نخستین شاهدان برق‌دزدی

در شبکه‌های هوشمند، ترانسفورماتورها تنها وظیفه توزیع برق را بر عهده ندارند.

امروزه بسیاری از آنها به تجهیزات اندازه‌گیری مجهز هستند و میزان بار لحظه‌ای، جریان، ولتاژ و کیفیت توان را ثبت می‌کنند.

اگر مجموع مصرف ثبت‌شده کنتورهای متصل به یک ترانس با میزان برق خروجی آن همخوانی نداشته باشد، شرکت برق متوجه می‌شود که بخشی از انرژی در جایی خارج از سیستم اندازه‌گیری مصرف شده است.

• هارمونیک‌ها؛ اثر انگشت الکتریکی ماینرها

دستگاه‌های استخراج رمزارز، به‌ویژه ماینرهای ASIC، به دلیل استفاده از منابع تغذیه سوئیچینگ، هارمونیک‌های مشخصی در شبکه برق ایجاد می‌کنند.

پژوهش‌های دانشگاهی نشان داده‌اند که این هارمونیک‌ها مانند یک «اثر انگشت الکتریکی» عمل می‌کنند و حتی در صورت استفاده از انشعاب غیرمجاز نیز می‌توانند حضور تجهیزات استخراج را آشکار کنند.

به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های برق با استفاده از تجهیزات اندازه‌گیری کیفیت توان، رفتار الکتریکی شبکه را پایش می‌کنند.

• کنتورهای هوشمند؛ فراتر از ثبت مصرف

به گزارش سیتنا، محمدسعید در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، کنتورهای هوشمند تنها وظیفه ثبت میزان مصرف برق را ندارند.

این تجهیزات اطلاعاتی مانند ولتاژ، جریان، تغییرات بار، کیفیت توان، زمان مصرف و بسیاری از شاخص‌های دیگر را به‌صورت لحظه‌ای به مراکز کنترل ارسال می‌کنند.

همین اطلاعات، امکان تحلیل دقیق رفتار مشترکان و شناسایی مصرف‌های غیرعادی را فراهم می‌کند.

• نقشه‌های هوشمند و سامانه‌های GIS

شرکت‌های برق در بسیاری از کشورها از سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) نیز برای رصد شبکه استفاده می‌کنند.

تمام تجهیزات شبکه، مشترکان، ترانسفورماتورها و خطوط برق روی نقشه‌های هوشمند ثبت شده‌اند و کارشناسان می‌توانند رفتار مصرف هر منطقه را به‌صورت لحظه‌ای مشاهده کنند.

در صورت مشاهده مصرف غیرعادی، محدوده مورد نظر به سرعت شناسایی و برای بررسی میدانی انتخاب می‌شود.

• Digital Twin؛ شبیه‌سازی زنده شبکه برق

یکی از فناوری‌های نوظهور در صنعت برق، استفاده از «دوقلوی دیجیتال» یا Digital Twin است.

در این فناوری، یک نسخه دیجیتالی از شبکه واقعی برق ایجاد می‌شود و اطلاعات لحظه‌ای تجهیزات روی آن نمایش داده می‌شود.

این سامانه می‌تواند هرگونه تغییر غیرعادی در بار شبکه را شناسایی کرده و پیش از تبدیل شدن به یک بحران، هشدارهای لازم را صادر کند.

• دوربین‌های حرارتی؛ گرمایی که قابل پنهان کردن نیست

در برخی کشورها، پس از شناسایی مناطق مشکوک، از دوربین‌های حرارتی یا پهپادها برای بررسی ساختمان‌ها استفاده می‌شود.

از آنجا که هزاران دستگاه استخراج رمزارز به‌صورت شبانه‌روزی گرمای زیادی تولید می‌کنند، تصاویر حرارتی می‌توانند ساختمان‌هایی را که دمای غیرعادی دارند، مشخص کنند و به تیم‌های بازرسی در کشف مراکز استخراج کمک کنند.

تجربه کشورهای مختلف

• مالزی؛ یکی از موفق‌ترین نمونه‌های جهان

به گزارش سیتنا، مالزی یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های مقابله با برق‌دزدی ماینرهاست. شرکت برق Tenaga Nasional Berhad پس از افزایش سرقت برق توسط مزارع استخراج رمزارز، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی کنتورهای هوشمند، تحلیل داده، پایش ترانسفورماتورها و همکاری با پلیس انجام داد.

بر اساس آمارهای رسمی، طی سال‌های اخیر هزاران مرکز استخراج غیرمجاز شناسایی شده و خسارت ناشی از برق‌دزدی به بیش از یک میلیارد دلار رسیده است.

• چین؛ داده‌کاوی به جای بازرسی سنتی

پس از ممنوعیت استخراج رمزارز در سال ۲۰۲۱، شرکت‌های برق چین با همکاری نهادهای نظارتی، از تحلیل کلان‌داده، مقایسه الگوهای مصرف برق، بررسی مصرف واحدهای صنعتی و سامانه‌های هوشمند برای شناسایی مزارع استخراج استفاده کردند.

در بسیاری از استان‌های چین، داده‌های مصرف برق به یکی از مهم‌ترین ابزارهای کشف مراکز استخراج تبدیل شد.

• آمریکا؛ تحلیل هوشمند شبکه

در ایالات متحده، به‌ویژه در ایالت‌هایی مانند تگزاس و نیویورک، شرکت‌های برق از زیرساخت پیشرفته اندازه‌گیری (AMI)، سامانه‌های تحلیل ناهنجاری، داده‌کاوی و کنتورهای هوشمند برای رصد رفتار شبکه استفاده می‌کنند.

در این کشور، تمرکز اصلی بر پیش‌بینی و شناسایی رفتار غیرعادی مصرف است، نه صرفاً واکنش پس از دریافت گزارش.

• اروپا؛ شبکه‌های هوشمند جایگزین روش‌های سنتی

در بسیاری از کشورهای اروپایی از جمله بریتانیا، هلند و آلمان، توسعه شبکه‌های هوشمند باعث شده بخش زیادی از فرآیند کشف برق‌دزدی به‌صورت خودکار انجام شود.

کنتورهای هوشمند، تحلیل کیفیت توان، سامانه‌های GIS، هوش مصنوعی و پایش لحظه‌ای شبکه، امروز به ابزارهای اصلی شرکت‌های برق برای شناسایی مصرف‌های غیرعادی تبدیل شده‌اند.

آیا برق قبل از کنتور واقعاً قابل پنهان کردن است؟

شاید مهم‌ترین نکته‌ای که تجربه جهانی نشان می‌دهد، پاسخ به همین سؤال باشد.

طبق بررسی های سیتنا، بسیاری تصور می‌کنند اگر برق از مسیرهای غیرمجاز و پیش از کنتور تأمین شود، شرکت برق هیچ راهی برای شناسایی آن نخواهد داشت؛ اما تجربه شرکت‌های برق در کشورهای مختلف خلاف این موضوع را نشان می‌دهد.

حتی اگر مصرف برق در هیچ کنتوری ثبت نشود، بار اضافی روی ترانسفورماتور، افزایش تلفات شبکه، تغییر در کیفیت توان، هارمونیک‌های ناشی از تجهیزات استخراج، داده‌های کنتورهای هوشمند و تحلیل رفتار شبکه می‌تواند وجود یک مصرف‌کننده بزرگ را آشکار کند.

به همین دلیل، در بسیاری از کشورهای پیشرو، شبکه برق امروز بیش از آنکه به گزارش‌های مردمی متکی باشد، به تحلیل داده و فناوری اعتماد دارد؛ رویکردی که موجب شده کشف مراکز استخراج غیرمجاز با سرعت، دقت و هزینه کمتر انجام شود.

ایران چقدر از این فناوری‌ها استفاده می‌کند؟

مرور اظهارات مسئولان صنعت برق توسط سیتنا نشان می‌دهد که طی سال‌های اخیر، اقدامات متعددی برای مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز در کشور انجام شده است. از راه‌اندازی سامانه‌های دریافت گزارش‌های مردمی و افزایش پاداش معرفی ماینرهای غیرمجاز گرفته تا بازرسی‌های میدانی، پایش مصرف برق و برخورد قضایی با متخلفان، همگی بخشی از برنامه‌های وزارت نیرو و شرکت توانیر برای مقابله با این پدیده بوده‌اند.

از سوی دیگر، مسئولان صنعت برق نیز در مقاطع مختلف از استفاده از برخی ابزارهای تحلیلی برای شناسایی مصرف‌های غیرعادی خبر داده‌اند. برای نمونه، مدیران توانیر و برخی شرکت‌های توزیع برق اعلام کرده‌اند که الگوهای مصرف، بار غیرمتعارف شبکه و اطلاعات ثبت‌شده در سامانه‌های اندازه‌گیری، در شناسایی مراکز مشکوک مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در برخی شرکت‌های توزیع، استفاده از هوش مصنوعی، داده‌کاوی و تحلیل رفتار مصرف به‌صورت آزمایشی یا محدود آغاز شده است.

با این حال، بررسی اطلاع‌رسانی‌های رسمی توسط سیتنا نشان می‌دهد که محور اصلی سیاست‌های اعلام‌شده همچنان بر گزارش‌های مردمی، افزایش پاداش معرفی مراکز غیرمجاز، بازرسی‌های میدانی و کشف فیزیکی تجهیزات استخراج متمرکز است. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای پیشرو، گزارش مردمی تنها یکی از ابزارهای مکمل به شمار می‌رود و بخش عمده فرآیند شناسایی بر پایه تحلیل لحظه‌ای داده‌های شبکه، هوش مصنوعی، کنتورهای هوشمند و سامانه‌های تشخیص ناهنجاری انجام می‌شود.

نکته قابل توجه آن است که صنعت برق ایران نیز طی سال‌های اخیر پروژه‌هایی مانند توسعه کنتورهای هوشمند، هوشمندسازی شبکه توزیع، ایجاد مراکز پایش و حرکت به سمت شبکه هوشمند را در دستور کار قرار داده است. از این رو، این ظرفیت وجود دارد که همین زیرساخت‌ها در آینده بیش از گذشته برای شناسایی برق‌دزدی و استخراج غیرمجاز رمزارز نیز مورد استفاده قرار گیرند.

با وجود این، هنوز مشخص نیست چه میزان از فناوری‌هایی مانند تحلیل هارمونیک‌های شبکه، تحلیل تلفات انرژی، پایش لحظه‌ای بار ترانسفورماتورها، سامانه‌های پیشرفته داده‌کاوی یا مدل‌های هوش مصنوعی، به‌صورت گسترده و نظام‌مند در فرآیند کشف ماینرهای غیرمجاز در کشور به کار گرفته می‌شوند. دست‌کم در اطلاع‌رسانی‌های عمومی وزارت نیرو و شرکت توانیر، جزئیات مشخصی درباره میزان بهره‌گیری از این فناوری‌ها منتشر نشده است.

شاید به همین دلیل باشد که این پرسش همچنان مطرح است؛ آیا زمان آن نرسیده است که در کنار افزایش پاداش معرفی مراکز استخراج غیرمجاز و اتکا به گزارش‌های مردمی، سرمایه‌گذاری گسترده‌تری بر توسعه سامانه‌های هوشمند کشف برق‌دزدی انجام شود؟

تجربه کشورهای مختلف طبق بررسی‌های های سیتنا نشان می‌دهد که گزارش مردمی و بازرسی میدانی همچنان ارزشمند هستند، اما دیگر محور اصلی مقابله با برق‌دزدی محسوب نمی‌شوند. امروز شرکت‌های برق پیشرو تلاش می‌کنند پیش از آنکه شهروندی موضوعی را گزارش کند، خود شبکه برق با استفاده از داده، هوش مصنوعی و تجهیزات هوشمند، رفتار غیرعادی را تشخیص دهد.

اگرچه شرایط فنی، اقتصادی و ساختار شبکه برق ایران با بسیاری از کشورهای دیگر متفاوت است، اما تجربه جهانی نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در فناوری‌های هوشمند، نه‌تنها به کشف سریع‌تر ماینرهای غیرمجاز کمک می‌کند، بلکه می‌تواند در کاهش تلفات شبکه، افزایش بهره‌وری، مدیریت بار و حتی مقابله با سایر اشکال برق‌دزدی نیز نقش مؤثری داشته باشد.

به بیان دیگر، شاید امروز مهم‌ترین پرسش این نباشد که چند مرکز استخراج غیرمجاز کشف شده است؛ بلکه این باشد که صنعت برق ایران تا چه اندازه به سمت همان فناوری‌هایی حرکت کرده که شرکت‌های برق پیشرو جهان، سال‌هاست برای شناسایی هوشمند برق‌دزدی از آنها استفاده می‌کنند. این پرسشی است که پاسخ به آن، می‌تواند مسیر آینده مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارز در کشور را روشن‌تر کند.

جمع‌بندی؛ از گزارش مردمی تا حکمرانی هوشمند شبکه برق

استخراج غیرمجاز رمزارز، تنها یک تخلف اقتصادی یا مصداقی از برق‌دزدی نیست؛ بلکه در شرایط ناترازی برق، به یکی از چالش‌های مدیریت شبکه و تأمین برق پایدار برای مشترکان تبدیل شده است. به همین دلیل نیز طی ماه‌های اخیر، وزارت نیرو، شرکت توانیر و نمایندگان مجلس بر ضرورت برخورد جدی با این پدیده تأکید کرده‌اند و اقداماتی همچون افزایش پاداش معرفی ماینرهای غیرمجاز را در دستور کار قرار داده‌اند.

با این حال، بررسی تجربه کشورهای مختلف توسط سیتنا نشان می‌دهد که مقابله با برق‌دزدی ماینرها در دنیا وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن، فناوری جایگزین بخش عمده‌ای از روش‌های سنتی شده است. امروز شرکت‌های برق در بسیاری از کشورها، پیش از آنکه گزارشی از سوی شهروندان دریافت کنند، با استفاده از هوش مصنوعی، تحلیل کلان‌داده، کنتورهای هوشمند، تحلیل تلفات شبکه، پایش کیفیت توان و سامانه‌های تشخیص ناهنجاری، رفتار غیرعادی شبکه را شناسایی و محل‌های مشکوک را برای بررسی مشخص می‌کنند.

بدون تردید، گزارش‌های مردمی همچنان می‌تواند در کشف مراکز استخراج غیرمجاز نقش مؤثری داشته باشد، اما تجربه جهانی نشان می‌دهد این ابزار، مکمل فناوری است، نه جایگزین آن. هرچه شبکه برق هوشمندتر باشد، وابستگی به گزارش‌های مردمی نیز کمتر خواهد شد و فرآیند کشف تخلفات با سرعت، دقت و هزینه کمتری انجام می‌شود.

از سوی دیگر، صنعت برق ایران نیز طی سال‌های اخیر حرکت به سمت هوشمندسازی شبکه، توسعه کنتورهای هوشمند و بهره‌گیری از سامانه‌های پایش را آغاز کرده است؛ ظرفیتی که در صورت توسعه و یکپارچه‌سازی می‌تواند در آینده نقش پررنگ‌تری در شناسایی استخراج غیرمجاز رمزارز و سایر مصادیق برق‌دزدی ایفا کند.

شاید امروز بیش از هر زمان دیگری، این پرسش پیش روی سیاست‌گذاران صنعت برق قرار دارد که آیا زمان آن نرسیده است در کنار تشویق مردم به گزارش مراکز مشکوک، سرمایه‌گذاری گسترده‌تری بر فناوری‌هایی انجام شود که شرکت‌های برق پیشرو جهان سال‌هاست از آنها برای رصد هوشمند شبکه استفاده می‌کنند؟

پاسخ به این پرسش، تنها به موضوع ماینرهای غیرمجاز محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌تواند مسیر آینده مدیریت هوشمند شبکه برق کشور را نیز مشخص کند. اگر هدف، کاهش تلفات، مقابله با برق‌دزدی، افزایش بهره‌وری و ارتقای پایداری شبکه است، تجربه جهانی نشان می‌دهد که این مسیر، بیش از هر چیز از شبکه هوشمند، داده و هوش مصنوعی عبور می‌کند؛ فناوری‌هایی که شاید امروز دیگر یک انتخاب نباشند، بلکه ضرورتی برای حکمرانی نوین در صنعت برق به شمار می‌روند.

انتهای پیام

گزارش از مونا ارشادی فر