رستگار: «فوق‌ارزانی» تعرفه اینترنت، به آسیب‌دیدگی زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات منجر شده است

فرامرز رستگار، دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار سیتنا، با تأکید و دغدغه‌مندی نسبت به آنچه «انفعال گذشته» عنوان کرد، گفت: «گر در خانه کس است، یک حرف بس است.»

وی سپس به اطلاعیه‌ها و مصاحبه‌های انجام‌شده از سوی سندیکای صنعت مخابرات ایران در ۱۰ سال گذشته درباره لزوم افزایش و متعادل‌سازی تعرفه‌های خدمات ارتباطی و اینترنتی اشاره کرد و با ابراز تأسف، گفت: «فوق‌ارزانی تعرفه‌های خدمات ارتباطی و اینترنتی در کشور» متأسفانه رتبه ایران را در دو شاخص کلیدی IDI، یعنی شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU)، و EGDI، یعنی شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل متحد (UN)، به جایگاهی رسانده که در شأن جمهوری اسلامی ایران نیست.

رستگار افزود: همین موضوع را می‌توان یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد دیجیتال کشور و از دلایل آسیب‌دیدگی کل زیست‌بوم ارتباطات و فناوری اطلاعات، به‌ویژه مردم و کسب‌وکارها به‌عنوان کاربران، دانست.

وی ادامه داد: در تحلیل ارتباط این وضعیت با «پایین بودن تعرفه اینترنت و ارتباطات» یا همان سرکوب تعرفه‌ای و تعرفه‌گذاری دستوری، باید آثار آن را به تفکیک مستقیم و غیرمستقیم و با توجه به زیرشاخص‌های مرتبط و مؤثر بررسی کرد.

۱- تحلیل اثر نرخ تعرفه بر شاخص IDI

دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران در تشریح اثر نرخ تعرفه بر شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات اتحادیه بین‌المللی مخابرات (IDI) گفت: شاخص IDI جدید بر دو رکن اصلی اتصال همگانی (Universal Connectivity) و ارتباط معنادار (Meaningful Connectivity) متمرکز است و متغیرهایی نظیر ضریب نفوذ، پهنای باند سرانه، کیفیت و سرعت، زیرساخت ثابت و موبایل و استطاعت‌پذیری (Affordability) را می‌سنجد.

الف) اثر مستقیم تعرفه پایین: «مثبت کاذب» در یک زیرشاخص

رستگار اظهار کرد: «استطاعت‌پذیری (Affordability)» از منظر سنجش هزینه اینترنت نسبت به درآمد ناخالص ملی، مؤلفه‌ای است که ایران در آن همواره یکی از ارزان‌ترین اینترنت‌های جهان را داشته و در این زیرشاخص خاص، رتبه بسیار بالایی کسب می‌کند.

وی افزود: اما این پرسش مطرح است که چرا این رتبه به بهبود رتبه کل کشور کمک نکرده است؟

رستگار پاسخ داد: دلیل این است که مدل سنجش IDI متوازن است؛ بنابراین ارزان بودن خدمات، اگر به تخریب کیفیت، سرعت و دسترسی به زیرساخت پهن‌باند پیشرفته منجر شود، وزن منفی آن بسیار سنگین‌تر از امتیاز حاصل از استطاعت‌پذیری خواهد بود.

ب) اثر مستقیم و غیرمستقیم منفی؛ موتور اصلی افت رتبه

رستگار یکی از مهم‌ترین آثار پایین بودن تعرفه‌ها را «سقوط توان سرمایه‌گذاری» یا CAPEX Crunch دانست و گفت: تجهیزات شبکه مخابراتی شامل تجهیزات رادیویی، فیبر، Core، سوئیچ و روتینگ، ماهیت ارزی دارند، در حالی که درآمد اپراتورها یا ARPU به‌صورت ریالی و تحت تأثیر تعرفه‌های دستوری است.

وی افزود: درآمد به ازای هر واحد (ARPU) اپراتورهای ایران به زیر ۱ تا ۱.۵ دلار سقوط کرده است. در نتیجه، نسبت CAPEX به درآمد به‌شدت کاهش یافته و اپراتورها صرفاً توان نگهداری وضعیت موجود یا OPEX را دارند و نوسازی شبکه، مهاجرت به 5G یا توسعه گسترده FTTH با سرعت مورد انتظار پیش نمی‌رود.

شکاف عمیق پهن‌باند ثابت (Fixed Broadband Crisis)

رستگار ادامه داد: تعرفه تلفن ثابت و اینترنت ADSL سال‌ها منجمد مانده و این امر شرکت مخابرات ایران و FCPها را با بحران نقدینگی مواجه کرده است.

وی گفت: در نتیجه، سهم اینترنت ثابت در ایران به زیر ۱۵ تا ۲۰ درصد رسیده و بار ترافیک بر شبکه سیار افتاده است. در متدولوژی ITU نیز ضعف شبکه ثابت، شامل Fixed-line penetration and bandwidth، نمره کل کشور را به‌شدت پایین می‌کشد.

تخریب شاخص‌های کیفیت و تجربه کاربر (Meaningful Connectivity)

دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران اظهار کرد: تعرفه بسیار پایین، تقاضا برای مصرف ترافیک حجمی، به‌ویژه ویدیو، را افزایش داده است؛ اما از آنجا که پهنای باند بین‌الملل و ظرفیت رادیویی متناسب با این تقاضا توسعه نیافته، این وضعیت به اشباع شبکه (Congestion)، تأخیر بالا (Latency) و افت پایداری منجر شده است.

۲- تحلیل اثر تعرفه بر شاخص EGDI

رستگار در ادامه به شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل متحد (EGDI) پرداخت و گفت: شاخص EGDI از سه زیرشاخص با وزن یکسان تشکیل شده است:

• زیرساخت مخابراتی (TII - Telecommunication Infrastructure Index): ۳۳.۳ درصد
• سرمایه انسانی (HCI - Human Capital Index): ۳۳.۳ درصد
• خدمات برخط دولت (OSI - Online Service Index): ۳۳.۳ درصد

وی درباره ارتباط مستقیم تعرفه با زیرشاخص TII گفت: این زیرشاخص مستقیماً از همان شاخص‌های مرتبط با IDI، از جمله تعداد کاربران اینترنت، مشترکان پهن‌باند ثابت و مشترکان پهن‌باند سیار، تأثیر می‌پذیرد.

رستگار افزود: سرکوب تعرفه‌ها مستقیماً مانع نوسازی سایت‌های موبایل و کابل‌کشی فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها (FTTx) شده است. ایران در ضریب نفوذ اینترنت سیار وضعیت به نسبت بهتری دارد، اما در پهن‌باند ثابت (Fixed Broadband Subscriptions per 100) که در TII اثر مستقیم دارد، رتبه بسیار پایینی در جهان دارد و این مؤلفه نمره کل TII را پایین می‌کشد.

ارتباط غیرمستقیم از کانال OSI و بوم‌سازگان دیجیتال

رستگار یکی دیگر از آثار این وضعیت را تضعیف اقتصاد دیتاسنتر و ابر داخلی دانست و گفت: وقتی تعرفه خدمات پایه و ترافیک دیتای کاربر نهایی غیرواقعی و زیر قیمت تمام‌شده باشد، زنجیره ارزش خدمات ابری، مراکز داده و میزبانی محتوا نیز از نظر اقتصادی تحت فشار قرار می‌گیرند.

وی افزود: دولت الکترونیک کارآمد نیازمند زیرساخت ارتباطی امن، پایدار، پرسرعت و بدون قطعی میان دستگاه‌ها و شهروندان است.

رستگار ادامه داد: افت کیفیت شبکه، میل شهروندان و کسب‌وکارها به انجام تعاملات پیچیده برخط (Transactional Services) را کاهش داده و پیاده‌سازی سرویس‌های بلادرنگ را با چالش مواجه می‌کند.

سهم و وزن مسئله تعرفه در این عقب‌ماندگی چقدر است؟

دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران در ادامه تحلیل خود گفت: پایین بودن تعرفه شاید در نگاه اول به‌عنوان عامل دسترسی همگانی (Affordability) یک مزیت به نظر برسد، اما در واقعیت یک «تله تعادلی سطح پایین» (Low-level Equilibrium Trap) ایجاد کرده است.

وی تشریح کرد: تعرفه پایین باعث کاهش درآمد اپراتور و متعاقب آن توقف سرمایه‌گذاری در زیرساخت مدرن، از جمله FTTH و 5G، و افت پهنای باند سرانه و پایداری شبکه می‌شود و در نهایت به سقوط رتبه TII در EGDI و مؤلفه‌های زیرساختی IDI می‌انجامد.

رستگار تأکید کرد: اصلاح ساختار تعرفه‌گذاری، حرکت به سمت تعرفه اقتصادی و متناسب با تورم و هزینه سرمایه‌گذاری، همراه با تعریف سیاست‌های حمایتی هدفمند (Social Tariff) برای اقشار آسیب‌پذیر، پیش‌شرط قطعی و گریزناپذیر برای احیای سرمایه‌گذاری اپراتورها و ارتقای پایدار رتبه کشور در شاخص‌های IDI و EGDI است.

وی در عین حال خاطرنشان کرد: هم‌زمان، حل مسائل سیاست‌گذاری ترافیک و تبادل داده بین‌دستگاهی نیز برای جهش در این شاخص‌ها الزامی خواهد بود.

انتهای پیام