روز جهانی ارتباطات در سکوت؛ وقتی شریان‌های ارتباطی از نفس افتاده‌اند

مونا ارشادی فر - سردبیر سیتنا (تنها رسانه فارسی زبان همکار ITU) ؛ روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی، سال‌ها یکی از مهم‌ترین مناسبت‌های تقویم فناوری و ارتباطات کشور بود؛ روزی که نه‌تنها بهانه‌ای برای گردهمایی فعالان صنعت ارتباطات و فناوری اطلاعات به شمار می‌رفت، بلکه فرصتی برای اعلام پروژه‌های ملی، افتتاح طرح‌های زیرساختی، رونمایی از دستاوردهای تازه و ترسیم مسیر آینده این حوزه محسوب می‌شد.

در سال‌های گذشته، این مناسبت معمولاً با حضور وزیر ارتباطات، مدیران اپراتورها، فعالان بخش خصوصی، شرکت‌های فناوری، استارتاپ‌ها و رسانه‌های تخصصی برگزار می‌شد و به یکی از معدود فرصت‌های گفت‌وگوی مستقیم میان سیاست‌گذاران و بدنه صنعت تبدیل شده بود. اما امسال، این روز نه با آن شور و هیجان همیشگی، بلکه در فضایی متفاوت و کم‌فروغ سپری شد.

در شرایطی که قطعی اینترنت بین‌الملل برای هفته‌ها به یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست دیجیتال کشور تبدیل شده و زندگی روزمره مردم، فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین، شرکت‌های فناوری، استارتاپ‌ها، فریلنسرها، دانشجویان، پژوهشگران و حتی خدمات پایه مبتنی بر ارتباطات جهانی را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده، روز جهانی ارتباطات نیز دیگر شباهتی به سال‌های گذشته نداشت.

آنچه امسال برگزار شد و یا در حال برگزاری است، بیش از آنکه مراسمی در شأن این مناسبت جهانی باشد، برنامه‌ای مجازی و محدود بود و به قرائت پیام وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات و چندین سخنرانی و پنل خلاصه شد؛ پیامی که در آن تأکید شده بود «ارتباطات نه‌تنها یک خدمت فناورانه، بلکه ستون فقرات حکمرانی، اقتصاد، آموزش، سلامت، امنیت و زندگی روزمره ملت‌هاست» و اختلال در این حوزه می‌تواند زنجیره‌ای از بحران در خدمات حیاتی و انسجام اجتماعی ایجاد کند.

شاید همین‌جا بزرگ‌ترین تناقض این روز خود را نشان می‌دهد.

در سطح جهانی، شعار امسال روز جهانی ارتباطات، «تاب‌آوری شریان‌های حیاتی دیجیتال» انتخاب شده؛ مفهومی که بر اهمیت پایداری، دسترس‌پذیری و مقاومت زیرساخت‌های ارتباطی تأکید دارد. وزیر ارتباطات نیز در پیام خود از «تضمین دسترسی عادلانه مردم به اینترنت باکیفیت و پایدار» سخن گفته است. اما در سوی دیگر این واقعیت، جامعه‌ای قرار دارد که ماه‌هاست ارتباط آن با اینترنت جهانی قطع شده و بسیاری از مردم و کسب‌وکارها، آثار این وضعیت را با تمام وجود لمس می‌کنند.

چگونه می‌توان از «جامعه اطلاعاتی» سخن گفت، در حالی که یکی از ابتدایی‌ترین الزامات آن، یعنی اتصال مؤثر و پایدار به شبکه جهانی اطلاعات، از دسترس خارج شده است؟ چگونه می‌توان از تحول دیجیتال، اقتصاد هوشمند، خدمات ابری، هوش مصنوعی و زیست‌بوم نوآوری سخن گفت، وقتی بسیاری از ابزارهای پایه‌ای فعالیت در این حوزه‌ها عملاً از کار افتاده‌اند؟

کم‌رمق شدن این مناسبت، شاید صرفاً یک تغییر در شیوه برگزاری نباشد؛ شاید نشانه‌ای از وضعیتی عمیق‌تر باشد؛ وضعیتی که در آن، ارتباطات از جایگاه محوری خود در تصمیم‌سازی‌ها فاصله گرفته است.

روزگاری، این مناسبت فرصتی برای نمایش پیشرفت بود؛ برای اعلام دستاورد، افتتاح پروژه، رونمایی از خدمات جدید و ارائه تصویری از آینده ارتباطات کشور. امروز اما همان روز، در سکوت و در قالب یک برنامه مجازی سپری می‌شود؛ آن هم در شرایطی که خود مفهوم ارتباط برای بسیاری از مردم و فعالان این حوزه با بحران مواجه شده است.

نگرانی اصلی اما فقط به امسال محدود نمی‌شود.

اگر تصمیم‌گیری‌های کلان در حوزه ارتباطات، اینترنت و زیرساخت‌های دیجیتال متناسب با نیازهای واقعی جامعه امروز بازنگری نشود، این خطر وجود دارد که در سال‌های آینده نیز این مناسبت بیش از پیش به رویدادی نمادین، کم‌اثر و فراموش‌شده تبدیل شود؛ روزی که دیگر نه شور گذشته را دارد، نه دستاوردی برای ارائه، و نه جایگاهی در ذهن جامعه.

زیرا حوزه ارتباطات، اگر از زندگی واقعی مردم، نیازهای اقتصاد دیجیتال و ضرورت تعامل با جهان فاصله بگیرد، به‌تدریج نه‌فقط از تقویم رسمی، بلکه از حافظه عمومی نیز کنار خواهد رفت.

و شاید آن زمان، پرسش اصلی این باشد: آیا می‌توان بدون ارتباط پایدار با جهان، همچنان از جامعه اطلاعاتی سخن گفت؟

انتهای پیام