بررسی شاخص توسعه دولت الکترونیکی در ایران

به گزارش سیتنا، دفتر مطالعات مدیریت مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی در گزارش « تحلیل و بررسی وضعیت جمهوری اسلامی ایران در شاخص توسعه دولت الکترونیکی ۲۰۲۴ (EGDI ۲۰۲۴)» آورده که شاخص توسعه دولت الکترونیکی (EGDI) یک معیار ترکیبی است که آمادگی، ظرفیت و پیشرفت یک کشور در استفاده از دولت الکترونیکی برای ارائه خدمات عمومی را ارزیابی می‌کند.

در این گزارش تصریح شده که به دلیل اهمیت بالای موضوع دولت هوشمند در عصر دیجیتال و همچنین اهمیت جایگاه و امتیازهای این شاخص که هر دو سال یک‌مرتبه توسط بخش امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (UNDESA) با همکاری برخی دیگر از نهادهای بین‌المللی تهیه و منتشر می‌شود، این شاخص جایگاه خاصی در قوانین کشور پیدا کرده است؛ به‌نحوی‌که در فصل اصلاح نظام اداری قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و در ماده ۱۰۴ عنوان شده است که چشم‌انداز ایران تا پایان این برنامه رسیدن به رتبه ۷۵ دنیا مطابق با رتبه‌بندی شاخص توسعه دولت الکترونیکی است. همچنین در ماده ۱۰۷ این قانون نیز بر لزوم بهبود رتبه ایران در شاخص‌های داخلی و بین‌المللی مرتبط با دولت هوشمند تأکید شده است.

این گزارش مرکز پژوهش ها  بررسی آخرین نسخه از ارزیابی منتشر شده توسط سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۴، به بررسی اجزای این شاخص و معرفی آن‌ها پرداخته است. مشارکت الکترونیک، ارائه خدمات و سواد دولت الکترونیکی مهم‌ترین اولویت‌ها با بیشترین تأثیرگذاری بر رتبه کشور در این شاخص ارزیابی شدند. تمرکز بر پنجره ملی خدمات هوشمند دولت، ارتقای سواد دیجیتال عمومی، توسعه مشارکت الکترونیک شهروندان، بهینه‌سازی چارچوب قانونی و نهادی، ایجاد اکوسیستم نوآوری دولت الکترونیکی و ایجاد سیستم نظارت و ارزشیابی دولت الکترونیکی از جمله پیشنهادهای ارائه شده هستند.

در ادامه این گزارش بیان شده که  یکی از مهم‌ترین و فراگیرترین شاخص‌های بین‌المللی، شاخص توسعه دولت الکترونیکی بخش امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد است که تحت عنوان شاخص EGDI شناخته شده است. این شاخص کشورهای جهان را با استفاده از مؤلفه‌هایی که در آن تعریف شده در حوزه رشد دولت الکترونیکی ارزیابی نموده و با تعیین نمرات این مؤلفه‌ها کشورها را رتبه‌بندی می‌کند.

در یافته های این گزارش نهاد پژوهشی آمده که با توجه به اهمیت تصویر بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران و همچنین توجه ویژه نظام حکمرانی کشور به موضوع پیشرفت در عرصه دولت الکترونیکی و هوشمند، توجه ویژه‌ای از طرف سیاستگذاران به رتبه کشور در شاخص EGDI معطوف شده است، به‌نحوی‌که در بند «ث» ماده (۱۰۷) قانون برنامه پنج‌ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، بر توجه به جایگاه کشور در شاخص‌های داخلی و بین‌المللی و به طور خاص شاخص EGDI تأکید شده و در ماده ۱۰۴ این قانون نیز لزوم کسب رتبه ۷۵ در این شاخص، تکلیف شده است.

در این گزارش بیان شد که رتبه کشور در دوره‌های اخیر شاخص EGDI، روندی نزولی را تجربه کرده است. این امر ایجاب می‌کند که ابتدا با شناسایی و معرفی ابعاد این شاخص و سپس تحلیل نمرات و وضعیت کشور در ابعاد مختلف آن، علل بروز ضعف‌ها و راهکارهای درست در راستای تحقق قانون برنامه هفتم پیشرفت تحلیل گردد.

در ادامه گزارش گفته شده که موضوع ضعف یا کندی در توسعه خدمات برخط در کشور(شاخص OSI) با تمام زیرشاخص‌های آن یعنی چارچوب نهادی، ارائه خدمات، ارائه محتوا، فناوری و مشارکت الکترونیک، همگی نمرات پایینی را اخذ کرده‌اند که در این بین نمره و رتبه مربوط به مشارکت الکترونیک از همه موارد مذکور ضعیف‌تر ارزیابی گردیده است. همچنین در شاخص زیرساخت مخابراتی(TII) شاهد بالاترین نمرات کشور هستیم که در شاخص، نرخ نفوذ تلفن همراه، نرخ نفوذ پهن‌باند بی‌سیم و مقرون‌به‌صرفگی، امتیازات بالایی به دست آمده و در شاخص درصد کاربران اینترنت هرچند نمره کشور کاهشی جزئی داشته است، اما به‌طورکلی نمره بالا و رتبه مناسبی در منطقه و دنیا کسب شده است.

در ادامه گزارش آمده که در سومین شاخص نیز که شاخص سرمایه انسانی(HCI) است. در اولین زیرشاخص یعنی نرخ سواد بزرگسالان هم وضعیت کشور بهبود یافته و نمره مناسبی نسبت به میانگین جهانی داشته است که البته برای پیشی‌گرفتن از میانگین نمرات کشورهای آسیا، نیاز به رشد و کسب امتیازات بیشتری است. همچنین در زیرشاخص نرخ ناخالص ثبت‌نام که به میزان دسترسی به آموزش ابتدایی و متوسطه اشاره دارد، حدود سه درصد کاهش امتیاز صورت گرفته است.

در بخش دیگری از گزارش مرکز پژوهش ها آمده که هرچند کماکان وضعیت کشور به نسبت میانگین جهانی، قاره‌ای و منطقه‌ای مطلوب ارزیابی می‌شود. همچنین کاهش اندک متوسط سال‌های تحصیلی مورد انتظار که نشانگر کاهش تمایل افراد به ادامه تحصیل یا تغییر در الگوهای آموزشی است نیز وضعیتی مشابه زیرشاخص قبل دارد، یعنی علی‌رغم کاهش جزئی، کماکان نسبت به میانگین جهانی، قاره‌ای و منطقه‌ای وضعیت مطلوبی است. زیرشاخص میانگین سال‌های تحصیل نیز که نشان می‌دهد به طور متوسط افراد تا چه سنی و تا چه سطحی به تحصیل ادامه می‌دهند با افزایش نسبت به دوره پیشین مواجه شده است و مقدار آن نیز از اغلب کشورهای منطقه و آسیا و جهان بالاتر است. نهایتاً آخرین زیرشاخص شاخص توسعه انسانی، یعنی شاخص سواد دولت الکترونیکی، اصلی‌ترین عامل کاهش امتیاز جمهوری اسلامی ایران در این شاخص بوده است. این زیرشاخص که سطح سواد دیجیتال و توانایی استفاده از خدمات دولت الکترونیکی در میان مردم را ارزیابی می‌کند، وضعیتی پایین‌تر از میانگین جهان، آسیا و منطقه را برای ایران ترسیم نموده است.

در این گزارش پیشنهاد شده که تمرکز بر پنجره ملی خدمات هوشمند دولت و ایجاد یک پلتفرم واحد دولت الکترونیکی که تمام خدمات دولتی را در یک محل متمرکز کند، ضروری است. این پلتفرم باید شامل احراز هویت دیجیتال یکپارچه، سیستم پرداخت الکترونیک واحد، و رابط کاربری استاندارد باشد. ارتقای سواد دیجیتال عمومی، توسعه مشارکت الکترونیک شهروندان، یکی از مؤلفه‌های کلیدی در ارتقای زیرشاخص منابع انسانی (HCI) محسوب می‌شود. این برنامه می‌تواند شامل آموزش‌های رایگان در مراکز شهرداری‌ها، تولید محتوای آموزشی به زبان‌های محلی و افزایش ضریب نفوذ اینترنت باشد.جمهوری اسلامی ایران در حوزه مشارکت‌جویی الکترونیک از شهروندان عملکرد ضعیفی داشته است. ایران نیاز به توسعه پورتال جامع مشارکت شهروندی دارد که امکان نظرسنجی الکترونیک، ارسال پیشنهادها، شکایات برخط و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های محلی را فراهم کند، لذا توسعه سیستم مشارکت الکترونیکی شهروندان از اصلی‌ترین اقدامات این حوزه تلقی می‌گردد. بهینه‌سازی چارچوب قانونی و نهادی، ایجاد اکوسیستم نوآوری دولت الکترونیکی و ایجاد سیستم نظارت و ارزشیابی دولت الکترونیکی نیز جمله پیشنهادهای ارائه شده هستند.

انتهای پیام