به گزارش سیتنا، محمد امین الله‌داد، رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی، در یادداشتی به بررسی ابعاد فنی استارلینک، امکان‌سنجی گسترش خدمات اینترنت ماهواره‌ای و پیامدهای توسعه فناوری اتصال مستقیم تلفن همراه به ماهواره برای امنیت ملی و حکمرانی فضای مجازی ایران پرداخت.

الله‌داد در این یادداشت، نمایش پایانه استارلینک از سوی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، در مجمع عمومی سازمان ملل را اقدامی با جنبه تبلیغاتی و در چارچوب فشار سیاسی و جنگ روایت‌ها توصیف کرد؛ با این حال، معتقد است که پشت این نمایش سیاسی، ظرفیت‌های واقعی فناورانه‌ای وجود دارد که باید از منظر فنی و امنیتی بررسی شوند.

استارلینک فعلی ظرفیت جایگزینی شبکه ارتباطی کشور را ندارد

رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی توضیح داد که اتصال معمول استارلینک به اینترنت به پایانه زمینی نیاز دارد و توزیع تعدادی ترمینال به معنای فراهم شدن امکان دسترسی گسترده میلیون‌ها نفر به اینترنت پرسرعت نیست.

به گفته او، فناوری مهم‌تر در این حوزه، ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه یا D2C است. در این فناوری، ماهواره با استفاده از تجهیزات ارتباطی ویژه می‌تواند نقشی مشابه دکل مخابراتی در فضا ایفا کند و با تلفن‌های همراه سازگار ارتباط برقرار کند.

این فناوری تاکنون در برخی کشورها برای ارائه خدمات پیام‌رسانی ماهواره‌ای به‌صورت تجاری به کار گرفته شده است و شرکت اسپیس‌ایکس نیز از توسعه خدمات داده و تماس و نسل‌های جدید ماهواره‌های مجهز به D2C خبر داده است. با این حال، خدمات فعلی این فناوری هنوز از نظر ظرفیت و توان ارائه خدمات، معادل یک شبکه موبایل زمینی نیست.

الله‌داد با اشاره به تفاوت خدمات فعلی و نسل آینده این فناوری، تأکید کرد که هدف‌گذاری نسل‌های جدید، افزایش ظرفیت و فراهم کردن امکان ارائه ارتباطات پهن‌باند مستقیم به تلفن‌های همراه است. از این رو، تصور کنار زدن شبکه ارتباطی ایران در آینده نزدیک با استفاده از چند پایانه یا ماهواره، با واقعیت‌های فنی فاصله دارد.

فناوری D2C چه تغییری در ساختار ارتباطات ایجاد می‌کند؟

در این یادداشت، معماری سنتی ارتباطات تلفن همراه به‌صورت اتصال گوشی به سیم‌کارت، اپراتور، شبکه ارتباطی داخلی و سپس اینترنت تشریح شده است؛ ساختاری که نقاط متعددی برای مدیریت و تنظیم‌گری، از جمله اپراتورها، سیم‌کارت‌ها، شناسه دستگاه‌ها، شبکه انتقال و زیرساخت‌های داده در اختیار کشور قرار می‌دهد.

در مقابل، در معماری ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه، امکان برقراری ارتباط از مسیر گوشی، ماهواره و شبکه ماهواره‌ای تا اینترنت فراهم می‌شود؛ مسیری که می‌تواند وابستگی به برخی نقاط اتصال زمینی را کاهش دهد.

به اعتقاد الله‌داد، فناوری D2C در شرایط فعلی همچنان با محدودیت‌هایی از جمله نیاز به همکاری اپراتورها، تخصیص طیف فرکانسی و چارچوب‌های مقرراتی روبه‌روست. او همچنین با اشاره به سناریوهای پایه پیش‌بینی کرده است که پوشش ۲۰ درصدی ظرفیت ارتباطات سیار کنونی ایران از طریق این فناوری، زمانی طولانی‌تر از سال ۱۴۱۵ نیاز خواهد داشت.

با وجود این، نویسنده یادداشت تأکید می‌کند که جهت حرکت فناوری به سمت انتقال بخشی از نقاط اتصال از زمین به فضا روشن است و حتی شبکه‌ای با ظرفیت محدود نیز می‌تواند در شرایط بحرانی، مسیر ارتباطی مستقلی برای انتقال اطلاعات ایجاد کند.

نقش رجیستری تلفن همراه در عصر ارتباطات ماهواره‌ای

یکی دیگر از محورهای این یادداشت، تأثیر توسعه ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه بر سامانه رجیستری است. الله‌داد معتقد است نقش رجیستری ممکن است در آینده تغییر کند، اما این تحول لزوماً به معنای حذف آن نخواهد بود.

به گفته او، رجیستری زمانی اهرمی مؤثر برای مدیریت دسترسی ارتباطی است که تلفن همراه برای استفاده از شبکه ناگزیر به اتصال به اپراتور داخلی باشد. در صورتی که دستگاه بتواند بدون عبور از شبکه اپراتور داخلی به شبکه ماهواره‌ای متصل شود، رجیستری ممکن است بخشی از نقش پیشین خود در کنترل دسترسی را از دست بدهد؛ با این حال، شناسه دستگاه، هویت کاربر، اطلاعات حساب و داده‌های مکانی همچنان می‌توانند در مدیریت دستگاه و هویت دیجیتال مورد استفاده قرار گیرند.

استارلینک؛ تهدیدی غیرقابل‌اختلال نیست، اما کنترل آن متفاوت است

رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در بخش دیگری از یادداشت خود، اینترنت ماهواره‌ای را از منظر امنیتی بررسی کرده و توضیح داده است که بخش مهمی از زیرساخت شبکه‌های ماهواره‌ای خارج از قلمرو سرزمینی کشورها قرار دارد؛ موضوعی که مدیریت و کنترل آن را با شبکه‌های زمینی متفاوت می‌کند.

البته به گفته او، شبکه ماهواره‌ای نیز آسیب‌ناپذیر نیست و اختلالات رادیویی، محدودیت‌های طیفی، شناسایی پایانه‌ها و اقدامات فنی دیگر می‌توانند عملکرد آن را محدود کنند.

الله‌داد همچنین به اظهارات دبیر شورای عالی فضای مجازی در ۱۳ مهر ۱۴۰۵ درباره اختلال موقت در فعالیت پایانه‌های استارلینک در ایران اشاره کرده و این موضوع را نشانه‌ای از امکان مقابله فنی با تهدیدهای احتمالی دانسته است.

او در عین حال تأکید می‌کند که نباید توانایی اختلال در شبکه ماهواره‌ای را با امکان کنترل آن مشابه شبکه زمینی یکسان دانست.

ضرورت تغییر نگاه از حکمرانی بر شبکه به قدرت در شبکه

در جمع‌بندی این یادداشت، نویسنده معتقد است مسئله اصلی صرفاً استارلینک، فیلترینگ یا رجیستری نیست، بلکه تغییر محل تولید و اعمال قدرت در فضای دیجیتال است.

به باور او، معماری جدید ارتباطات و فناوری اطلاعات دیگر تنها به اپراتورها، فیبر نوری، مراکز داده و دروازه‌های بین‌المللی محدود نیست و ماهواره‌های ارتباطی، پلتفرم‌های جهانی، خدمات ابری، هوش مصنوعی، تراشه‌ها، داده‌ها و زیرساخت‌های فرامرزی نیز در شکل‌دهی به قدرت دیجیتال کشورها نقش دارند.

الله‌داد تأکید می‌کند که قدرت دیجیتال کشورها در آینده تنها با توانایی مدیریت اینترنت در مرزهای جغرافیایی سنجیده نمی‌شود، بلکه توانایی توسعه فناوری، اثرگذاری بر زیرساخت‌های جهانی و افزایش تاب‌آوری در برابر شبکه‌هایی که اقتصاد، امنیت و ارتباطات کشور به آن‌ها وابسته است نیز اهمیت خواهد داشت.

بر این اساس، نویسنده یادداشت معتقد است ایران برای حفظ و تقویت جایگاه خود در معماری آینده قدرت دیجیتال، علاوه بر توانایی مقابله با تهدیدهای احتمالی، باید توسعه زیرساخت‌ها و فناوری‌های مرتبط با ارتباطات ماهواره‌ای، هوش مصنوعی، امنیت سایبری، تراشه، خدمات ابری، داده و اقتصاد دیجیتال را نیز دنبال کند.

او در پایان، استارلینک را نه پایان حکمرانی فضای مجازی و نه صرفاً ابزاری تبلیغاتی، بلکه نشانه‌ای از تحول در معماری جهانی ارتباطات و توزیع قدرت دیجیتال می‌داند؛ تحولی که به اعتقاد وی، ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری و تقویت ظرفیت‌های فناورانه کشور را برجسته می‌کند.

انتهای پیام