به گزارش سیتنا، توانایی ما برای آموختن بیشتر درباره نیاکان باستانی‌مان هرگز بهتر از امروز نبوده است. به لطف پیشرفت‌های فناوری، دانشمندان با همکاری باستان‌شناسان می‌توانند بقایای انسانی را با دقت بیشتری از همیشه تاریخ‌گذاری کنند. «دیرینه‌ژنتیک» مطالعه توالی کل ژنوم افرادی را ممکن کرده که ده‌ها هزار سال پیش می‌زیستند. در نتیجه، انفجاری از اطلاعات جدید در دسترس قرار گرفته که نوید دگرگونی درک ما از گذشته را می‌دهد.

سه موج مهاجرت

به نظر می‌رسد سه حرکت عمده مردمان، مسیر پیش از تاریخ اروپا را شکل داده‌اند؛ مهاجرانی که هنر، کشاورزی، اسب‌های اهلی و چرخ را با خود آوردند و همچنین زبان‌های هندواروپایی را که امروزه در بخش بزرگی از این قاره صحبت می‌شود، معرفی کردند.

موج اول: شکارچی-گردآورندگان (حدود ۴۵٬۰۰۰ سال پیش)

حدود ۴۵٬۰۰۰ سال پیش، نخستین موج مهاجران از آفریقا از طریق خاورمیانه به اروپا رسید. DNA نشان می‌دهد آن‌ها پوست تیره و چشمان روشن داشتند. این مهاجران به‌عنوان شکارچی-گردآورنده زندگی می‌کردند؛ کوچ‌نشین بودند و در گروه‌های کوچک سفر می‌کردند. آن‌ها سکونتگاه‌هایی در کنار سواحل رودخانه‌ها، به‌ویژه در امتداد دانوب از دریای سیاه به سمت اروپای شرقی و مرکزی، بنا کردند.

نئاندرتال‌ها که نیاکانشان هزاران سال پیش از آفریقا به اروپا مهاجرت کرده بودند، پیش‌تر با شرایط سخت سرد سازگار شده بودند. DNA نشان می‌دهد نخستین موج مهاجران آفریقایی (هومو ساپینس) با نئاندرتال‌ها آمیختند؛ نئاندرتال‌هایی که در عرض ۵٬۰۰۰ سال ناپدید شدند.

اروپا در میانه عصر یخبندان بود و لایه‌های یخی به ضخامت مایل، بخش زیادی از این قاره را پوشانده بودند. این نخستین انسان‌های مدرن در جنوب اروپای عاری از یخ ماندند و با سرما سازگار شدند. آن‌ها پستانداران بزرگی مانند ماموت، گوزن شمالی، اسب و اوروکس (نیاکان گاوهای امروزی) می‌خوردند. در غارهایی که از شرایط سخت بیرون پناه می‌گرفتند، نقاشی‌ها و حکاکی‌های دیدنی از شکار خود برجای گذاشتند؛ مانند نقاشی‌های غار آلتامیرا در شمال اسپانیا.

حدود ۱۴٬۵۰۰ سال پیش، اروپا شروع به گرم شدن کرد. با تغییر شرایط، مردم به دنبال یخچال‌ها به سمت شمال رفتند.

موج دوم: کشاورزان آناتولی (حدود ۹٬۰۰۰ سال پیش)

دشت قونیه یک گستره حاصلخیز در ترکیه امروزی است. مردم از زمانی که کشاورزی وجود داشته، در اینجا کشاورزی کرده‌اند. سال‌ها تصور می‌شد که اروپایی‌ها روش‌های کشاورزی را از شام آموختند، اما مشخص نبود چگونه. شواهد DNA کمک می‌کند نشان دهد که مهاجرت نقش زیادی در این میان داشته است.

در سال ۲۰۱۴، پژوهشگران دریافتند که استخوان پتروس — بخش کوچکی از گوش داخلی، نه بزرگ‌تر از نوک انگشت کوچک — اطلاعات را مدت‌ها پس از ناپدید شدن سایر DNAهای قابل آزمایش در بدن حفظ می‌کند. نمونه‌های باقی‌مانده از دشت قونیه نشان داد که DNA با کشاورزانی که صدها مایل دورتر در شمال غرب زندگی می‌کردند و می‌مردند، مطابقت دارد. این به معنای آن بود که آناتولی‌ها مهاجرت کرده و سبک زندگی (و همچنین ژن‌های) خود را با خود آورده بودند. امضای ژنتیکی آناتولی هر جا که کشاورزی برای نخستین بار در اروپا ظاهر می‌شود، یافت می‌شود.

آن‌ها پوست روشن و چشمان تیره داشتند — نقطه مقابل بسیاری از ویژگی‌های موج قبلی شکارچی-گردآورندگان. این گروه‌ها تمایلی به آمیختن نداشتند و ازدواج بین‌گروهی نادر بود.

موج سوم: یامنایا از استپ‌های روسیه (حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش)

حدود ۵٬۰۰۰ سال پیش، در آنچه اکنون استپ‌های جنوب روسیه و شرق اوکراین است، گروهی از کوچ‌نشینان به نام یامنایا شروع به مهاجرت به سمت اروپا کردند. یامنایا نخستین مردمان جهان بودند که اسب را سوار می‌شدند و بر چرخ تسلط داشتند و حتی ارابه می‌ساختند. اما آن‌ها سکونتگاه‌های دائمی زیادی بنا نکردند.

پیش از آن، حدود ۵٬۴۰۰ سال پیش، فرهنگ کاملاً جدیدی به نام کوردد ویر (Corded Ware) به خاطر سفال متمایزش که با فشردن رشته در گل مرطوب تزئین می‌شد، ظاهر شد. وقتی پژوهشگران DNA مردم کوردد ویر را بررسی کردند، انتظار داشتند مشابه کشاورزان نوسنگی باشد. اما آن‌ها ژن‌های متمایزی داشتند که در آن زمان در اروپا جدید بود. مردم کوردد ویر در واقع به بومیان آمریکا نزدیک‌تر بودند تا به مردم نوسنگی اروپا.

بر اساس شواهد ژنتیکی، بسیاری از مردم کوردد ویر از نوادگان یامنایا بودند. یامنایا همچنین خویشاوندی دور با بومیان آمریکا داشتند که نیاکانشان از سیبری آمده بودند. یامنایا اسب‌های اهلی، سبک زندگی متحرک با ارابه‌ها، ابزارهای جدید و سفال‌های صنعتی را به اروپا آوردند و شاید به هل دادن آن به سمت عصر برنز کمک کردند.

نقش طاعون

ژنتیک‌شناسان همچنین یرسینیا پستیس، میکروب طاعون، را در DNA برخی نمونه‌های یامنایا یافتند. یامنایا به این بیماری عادت کرده و ایمنی پیدا کرده بودند، در حالی که آن را به جمعیت ناآماده‌ای منتقل می‌کردند که مهاجرت می‌کردند. این می‌تواند توضیح دهد که چرا گسترش یامنایا در سراسر قاره این‌قدر سریع رخ داد.

ورود یامنایا به اروپا همچنین با زمانی همزمان است که به‌عنوان گسترش اولیه زبان‌های هندواروپایی مشخص شده است. تصور می‌شود همه آن‌ها از یک زبان واحد سرچشمه می‌گیرند، اما مشخص نیست که آیا توسط یامنایا یا کشاورزان نوسنگی آورده شده است.

میراث ژنتیکی امروز

امروزه، تأثیر ژنتیکی این گروه‌ها در DNA اروپایی بسته به تنوع منطقه‌ای متفاوت خواهد بود. به‌طور کلی، میراث ژنتیکی تقریباً به نسبت مساوی یامنایا و کشاورزان آناتولی خواهد بود، با مقدار بسیار کمتری از شکارچی-گردآورندگان آفریقایی.

انتهای پیام