اقتصاد دیجیتال زمانی موفق است که هزینه‌ها را کاهش و بهره‌وری را افزایش دهد
به گزارش سیتنا، احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، در رویداد ملی «همگرایی در اقتصاد دیجیتال؛ از سنجش تا ارزیابی آثار»، با تأکید بر ضرورت پیوند سیاست‌گذاری اقتصاد دیجیتال با زندگی واقعی مردم، گفت: ارزش سیاست‌گذاری زمانی آشکار می‌شود که به ایجاد فرصت، کاهش هزینه و افزایش اطمینان نسبت به آینده منجر شود.
وی با اشاره به اینکه اقتصاد دیجیتال برای تولیدکننده یک شهر کوچک باید امکان دسترسی به مشتریان بیشتر و برای جوان متخصص امکان تبدیل دانش به محصول، درآمد و آینده شغلی را فراهم کند، افزود: برای فعالان پلتفرمی نیز این اقتصاد باید به معنای درآمد قابل اتکا، شرایط منصفانه و امکان پیشرفت باشد.
چیت‌ساز ادامه داد: در جایگاه سیاست‌گذاری توسعه اقتصاد دیجیتال، مسئولیت ما ایجاد پیوند پایدار میان گسترش بازار دیجیتال، توان تولید فناوری و بهبود زندگی مردم است و هر تصمیم باید بتواند مشخص کند چگونه به این پیوند کمک می‌کند.
تجارت الکترونیکی؛ بخش مهمی از ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به داده‌های ارائه‌شده در این رویداد اظهار کرد: در جدول تفصیلی لایه دوم اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۳، حدود هزار و ۱۵۰ همت ارزش افزوده به قیمت جاری ثبت شده که حدود ۸۶ درصد آن به تجارت الکترونیکی اختصاص دارد.
وی تأکید کرد: این ارقام به دامنه مشخص همین جدول مربوط است و نباید به کل اقتصاد دیجیتال تعمیم داده شود.
چیت‌ساز، این ترکیب آماری را نشان‌دهنده اهمیت تجارت الکترونیکی دانست و گفت: بازار دیجیتال ظرفیت بزرگی برای اتصال عرضه و تقاضا دارد و باید فرصت حضور بنگاه‌های کوچک، تولیدکنندگان محلی و کسب‌وکارهای نوپا در این بازار گسترش یابد.
وی افزود: در عین حال، پرسش مهم‌تر برای سیاست‌گذار این است که چگونه می‌توان بازار دیجیتال را به بستری برای تولید محصولات فناورانه، توسعه خدمات تخصصی، افزایش بهره‌وری و حضور در بازارهای منطقه‌ای تبدیل کرد.
معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات خاطرنشان کرد: سهم بالای یک فعالیت در جدول آماری به‌خودی‌خود وجود انحصار در بازار را اثبات نمی‌کند و برای ارزیابی رقابت باید اطلاعات بنگاه‌ها، سهم آنها در بازار مرتبط و امکان ورود رقبای جدید بررسی شود؛ با این حال، ساختار آماری موجود نشان می‌دهد که باید مسیرهای متنوع‌تری برای خلق ارزش در اقتصاد دیجیتال ایجاد کنیم.
از گسترش بازار دیجیتال تا تعمیق توان تولید
چیت‌ساز، گسترش بازار دیجیتال را فرصتی برای تعمیق توان تولید کشور دانست و گفت: یک کارخانه باید بتواند با استفاده از نرم‌افزار مناسب، مصرف انرژی و ضایعات خود را کاهش دهد؛ یک بنگاه کوچک باید بتواند از خدمات ابری باکیفیت استفاده کند، بدون آنکه هزینه سنگین ایجاد زیرساخت مستقل را متحمل شود و یک شرکت ایرانی نیز باید بتواند راه‌حل دیجیتال خود را توسعه دهد، پشتیبانی کند و به مشتریان خارج از کشور عرضه کند. وی افزود: در چنین مسیری، فناوری به بخشی از توان رقابت اقتصاد ایران تبدیل می‌شود.
ضرورت شفافیت در سنجش اقتصاد دیجیتال
معاون وزیر ارتباطات با تأکید بر ضرورت ایجاد تصویری دقیق از وضعیت اقتصاد دیجیتال کشور، از تلاش متخصصان در حوزه سنجش اقتصاد دیجیتال قدردانی کرد و گفت: این تلاش پایه‌ای برای تصمیم‌گیری بهتر فراهم کرده است و باید این پایه را محکم‌تر کنیم.
وی بر ضرورت شفاف بودن تعریف فعالیت‌ها، روش برآورد و حدود پوشش داده‌ها تأکید کرد و افزود: ارزش معاملات، درآمد بنگاه و ارزش افزوده مفاهیم متفاوتی هستند و کارکنان ثبت‌شده یک شرکت نیز لزوماً همه افرادی را که از طریق آن پلتفرم درآمد کسب می‌کنند، دربر نمی‌گیرد.
چیت‌ساز ادامه داد: اگر این تفاوت‌ها روشن نشود، ممکن است درباره اندازه بازار، کیفیت اشتغال یا توان سرمایه‌گذاری به نتایجی برسیم که داده‌ها از آنها پشتیبانی نمی‌کنند.
وی با اشاره به اهمیت تفکیک رشد به قیمت جاری از رشد واقعی و تغییرات بهره‌وری، گفت: در ارزیابی سرمایه‌گذاری باید نرم‌افزار، تحقیق و توسعه، مهارت و سایر دارایی‌های نامشهود را نیز ببینیم؛ چرا که بخشی از ظرفیت آینده اقتصاد دیجیتال در دارایی‌هایی شکل می‌گیرد که با شمارش ساختمان و تجهیزات به‌تنهایی آشکار نمی‌شود.
معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، شفافیت آماری را برای فعالان اقتصادی نیز باارزش دانست و اظهار کرد: سرمایه‌گذار با شناخت دقیق‌تر بازار تصمیم می‌گیرد، کارآفرین فرصت‌ها را بهتر تشخیص می‌دهد و دولت نیز می‌تواند حمایت خود را هدفمندتر کند.
تجربه کشورهای پیشرو؛ از نرم‌افزار تا خدمات ابری
چیت‌ساز با اشاره به برخی تجربه‌های بین‌المللی در سنجش اقتصاد دیجیتال گفت: در آمار رسمی آمریکا برای سال ۲۰۲۲، نرم‌افزار با سهم ۲۴ درصدی، بزرگ‌ترین فعالیت تفصیلی در ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال بوده است. این ساختار آماری با جدول لایه دوم ایران هم‌ارز نیست، اما اهمیت اقتصادی تولید نرم‌افزار و خدمات تخصصی را نشان می‌دهد.
وی همچنین به ساختار درآمدی شرکت آمازون اشاره کرد و افزود: محاسبه بر اساس صورت مالی سال ۲۰۲۴ این شرکت نشان می‌دهد بخش خدمات ابری آن حدود ۱۷ درصد درآمد گروه و بیش از ۵۸ درصد سود عملیاتی گروه را ایجاد کرده است. برداشت سیاستی از این نمونه، توجه به ظرفیت خلق ارزش در خدمات ابری و سازمانی است، هرچند این نسبت‌ها به یک گروه اقتصادی مشخص مربوط است و نمی‌توان آن را به همه شرکت‌های ابری یا شرایط ایران تعمیم داد.
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به آمار رسمی چین در سال ۲۰۲۴ نیز گفت: تولید محصولات دیجیتال ۳۴.۲ درصد ارزش افزوده صنایع هسته اقتصاد دیجیتال این کشور را تشکیل داده است و در همان چارچوب، کاربرد فناوری دیجیتال نیز سهم بزرگی دارد.
وی تأکید کرد: سال و دامنه این آمارها متفاوت است و رتبه‌بندی مستقیم کشورها بر اساس آنها معتبر نیست؛ آنچه اهمیت دارد، شناخت مسیرهای خلق ارزش و انتخاب ابزارهای متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای ایران است.
پنج جهت‌گیری برای توسعه اقتصاد دیجیتال
چیت‌ساز با بیان اینکه ایران به مسیر توسعه‌ای نیاز دارد که از مسائل واقعی اقتصاد آغاز و برای حل آنها توان فناورانه ایجاد کند، پنج جهت‌گیری را برای سیاست‌گذاری توسعه اقتصاد دیجیتال پیشنهاد کرد.
وی تقویت نظام سنجش و ارزیابی را نخستین جهت‌گیری برشمرد و گفت: در کنار اندازه بازار، باید بهره‌وری، سرمایه‌گذاری فناورانه، صادرات خدمات، کیفیت اشتغال و رفاه کاربران نیز اندازه‌گیری شود و تعاریف، روش‌ها و محدودیت‌های برآورد در دسترس قرار گیرد.
معاون وزیر ارتباطات، فراهم کردن شرایط قابل اتکا برای فعالیت اقتصادی را دومین جهت‌گیری دانست و افزود: کسب‌وکار دیجیتال به ارتباط پایدار، برق مطمئن، زیرساخت باکیفیت و مقررات قابل پیش‌بینی نیاز دارد و کارآفرین باید بتواند برای توسعه محصول، جذب نیروی متخصص و سرمایه‌گذاری برنامه‌ریزی کند.
وی پیوند دادن حمایت‌ها به تولید فناوری و حل مسئله را سومین محور عنوان کرد و گفت: حمایت از یک شرکت باید با توانایی آن در ساخت محصول، افزایش بهره‌وری مشتری و ایجاد بازار پایدار ارتباط داشته باشد. نرم‌افزارهای صنعتی، خدمات ابری، امنیت، تحلیل داده و کاربردهای مؤثر هوش مصنوعی باید در متن نیازهای اقتصاد مورد بررسی قرار گیرند.
چیت‌ساز همچنین بر اهمیت انتقال دانش در همکاری‌های فناورانه تأکید کرد و افزود: همکاری فناورانه زمانی برای توسعه کشور ارزش پایدار ایجاد می‌کند که به یادگیری تیم‌های ایرانی، توان نگهداری و ارتقای محصول و شکل‌گیری ظرفیت تولید منجر شود و برای هر پروژه مشخص باشد چه دانشی منتقل، چه مسئله‌ای حل و چه توانایی جدیدی در کشور ایجاد خواهد شد.
وی بهبود تنظیم‌گری با هدف رقابت، اعتماد و حمایت از حقوق کاربران را چهارمین جهت‌گیری دانست و گفت: کسب‌وکار باید بداند مسئول رسیدگی به موضوع آن کدام نهاد است، تصمیم بر چه مبنایی گرفته می‌شود و مسیر اعتراض چیست.
معاون وزیر ارتباطات افزود: در این مسیر، صلاحیت نهادهای تخصصی باید محترم بماند و مسئولیت‌ها شفاف شود. همچنین مشارکت بخش خصوصی، متخصصان و نمایندگان کاربران می‌تواند به شناخت بهتر آثار مقررات کمک کند و پیش از وضع هر قاعده، اثر آن بر هزینه فعالیت، ورود بنگاه‌های کوچک، سرمایه‌گذاری و دسترسی مردم باید بررسی شود.
چیت‌ساز قرار دادن کیفیت اشتغال و منفعت مردم در مرکز توسعه را پنجمین محور سیاست‌گذاری برشمرد و اظهار کرد: برای شناخت کار پلتفرمی باید درآمد خالص، هزینه انجام کار، زمان صرف‌شده و پوشش حمایتی افراد را بررسی کرد و در سنجش رفاه کاربران نیز باید هزینه، کیفیت، دسترسی، امنیت و امکان انتخاب مورد توجه قرار گیرد.
معیار موفقیت، اثر سیاست‌ها در زندگی مردم است
وی با تأکید بر ضرورت مشارکت دانشگاه‌ها، پژوهشگران، تشکل‌ها و فعالان اقتصادی در این مسیر گفت: برای هر اقدام باید مسئله مشخص، مسئول پیگیری، زمان‌بندی و معیار نتیجه داشته باشیم تا بتوانیم تشخیص دهیم کدام سیاست مؤثر بوده، کدام حمایت باید اصلاح شود و کدام مانع همچنان پابرجاست.
معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات تصریح کرد: اقتصاد دیجیتال باید برای کسب‌وکار کوچک در شهرستان، زن کارآفرین، فرد دارای معلولیت و جوان متخصص، امکان مشارکت اقتصادی بیشتری فراهم کند و تحقق این هدف به طراحی خدمت و زیرساخت مناسب، مهارت‌آموزی و رفع موانع ورود نیاز دارد.
چیت‌ساز در پایان گفت: معیار موفقیت سیاست‌های اقتصاد دیجیتال باید در توان بنگاه‌ها و زندگی مردم دیده شود؛ در بنگاهی که بهره‌ورتر شده، محصولی که توان رقابت پیدا کرده، متخصصی که آینده حرفه‌ای خود را در کشور می‌بیند و خانواده‌ای که خدمت بهتر را با هزینه مناسب‌تر دریافت می‌کند.
وی افزود: ایران باید بتواند از ظرفیت بازار دیجیتال خود برای ساختن توان فناوری استفاده کند و دانش را به محصول، محصول را به بازار و بازار را به فرصت پایدار تبدیل کند؛ از این رو مسئولیت ما این است که دقیق‌تر بسنجیم، موانع را مسئولانه برطرف کنیم، توان تولید را تقویت کنیم و نتیجه کار را در برابر مردم پاسخ‌گو باشیم.
انتهای پیام