محمدهادی زاهدی، رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار سیتنا درباره تأثیر تحریم‌های فناوری بر توسعه هوش مصنوعی کشور اظهار کرد: محدودیت‌ها و تحریم‌های فناوری ممکن است سرعت دستیابی کشور به برخی اهداف توسعه‌ای در حوزه هوش مصنوعی را کاهش دهند، اما هرگز نمی‌توانند این مسیر را متوقف کنند.

وی افزود: در شرایط تشدید برخی تحریمی و ایجاد محدودیت ها، ضرورت سرمایه‌گذاری جدی‌تر و استفاده کارآتر از ظرفیت دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و متخصصان داخلی نیز صد چندان است. وی یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که باید مورد توجه قرار گیرد را توسعه دانش و توانمندی کشور در زمینه مدل‌های بنیادین هوش مصنوعی عنوان داشت.

دکتر زاهدی گفت: ضروری است هم زمان بر توسعه مدل‌های زبانی بزرگ (LLM)، مدل‌های بصری (VLM)و مدل های چندوجهی(زبانی-بصری) عاملی (VLA) تمرکز کنیم و به‌تدریج توانایی طراحی، توسعه، آموزش و استقرار مدل‌های متناسب با نیازهای کشور را افزایش دهیم.

ضرورت توسعه هم‌زمان الگوریتم، مدل و زیرساخت پردازشی

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران با اشاره به نیاز بالای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی به توان پردازشی افزود: توسعه این فناوری صرفاً به طراحی الگوریتم محدود نمی‌شود و کشور باید برای تأمین زیرساخت‌های پردازشی نیز برنامه‌ریزی بلندمدت داشته باشد.

وی گفت: در کنار تقویت زیرساخت‌های داخلی، همکاری فناورانه با کشورهایی که در حال توسعه ظرفیت‌های مستقل پردازشی هستند، از جمله چین، می‌تواند یکی از گزینه‌های قابل بررسی باشد.

زاهدی با اشاره به سرمایه‌گذاری گسترده شرکت‌های چینی در صنعت پردازنده‌های هوش مصنوعی اظهار کرد: چین طی سال‌های اخیر تلاش زیادی برای کاهش وابستگی خود به پردازنده‌های آمریکایی داشته است و مجموعه‌ای از شرکت‌های بزرگ این کشور در حال توسعه GPU هستند.

وی افزود: اگر این روند ادامه پیدا کند، صنعت پردازنده‌های هوش مصنوعی چین می‌تواند طی سال‌های آینده فاصله خود را با تولیدکنندگان پیشرو جهانی کاهش دهد و این موضوع ظرفیت‌های جدیدی برای همکاری‌های فناورانه ایجاد خواهد کرد.

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران تأکید کرد: یکی از نقاط قوت کشور ما سرمایه انسانی و توان علمی در توسعه الگوریتم‌ها و مدل‌های هوش مصنوعی است. در کنار این ظرفیت، باید برای دسترسی پایدار به توان پردازشی مورد نیاز آموزش و اجرای مدل‌ها نیز راهکارهای عملیاتی داشته باشیم.

وی خاطرنشان کرد: تحریم‌ها و محدودیت‌های فناوری ممکن است هزینه توسعه را افزایش دهند یا سرعت حرکت را کاهش دهند، اما با برنامه‌ریزی صحیح، توسعه زیرساخت های داخلی و استفاده از ظرفیت همکاری‌های بین‌المللی، مسیر توسعه هوش مصنوعی کشور ادامه خواهد داشت.

قطعی اینترنت؛ آسیب بیشتر به کسب‌وکارها و خدمات وابسته به APIهای خارجی

زاهدی در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره آثار اختلال یا قطعی اینترنت بین‌الملل بر اکوسیستم هوش مصنوعی کشور گفت: میزان آسیب در بخش‌های مختلف یکسان نیست و کسب‌وکارهایی که خدمات خود را بر پایه APIها و سرویس‌های هوش مصنوعی خارجی بنا کرده‌اند، طبیعتاً بیشترین تأثیر را از محدودیت دسترسی به اینترنت بین‌الملل می‌پذیرند.

عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی افزود: بخش قابل توجهی از مدل‌های هوش مصنوعی پیشرفته دنیا به‌صورت متن‌باز با امکان استقرار محلی عرضه شده‌اند. اگر سازمان‌ها و شرکت‌ها از قبل مدل‌های مناسب کسب و کارشان را شناسایی و دقیق تنظیم کرده باشند و متناسب با نیاز خود آماده‌سازی و روی زیرساخت‌های داخلی مستقر کرده باشند، وابستگی آنها به اتصال مستمر بین‌المللی کاهش پیدا می‌کند.

به گفته زاهدی، این موضوع نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های ابری و پردازشی داخلی و امکان استقرار محلی مدل‌های هوش مصنوعی، علاوه بر موضوع توسعه فناوری، از منظر تاب‌آوری خدمات دیجیتال کشور نیز اهمیت دارد.

وی توضیح داد: کاربران عمومی در زمان اختلال اینترنت ممکن است در استفاده از برخی چت‌بات‌ها و خدمات آنلاین بین‌المللی با محدودیت مواجه شوند، اما سازمان‌هایی که از مدل‌های متن‌باز و زیرساخت‌های داخلی استفاده می‌کنند، می‌توانند بخشی از خدمات خود را مستقل از اینترنت بین‌الملل در شرایط بحرانی ادامه دهند.

اتصال پایدار بین‌المللی برای صادرات محصولات هوش مصنوعی ضروری است

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران در عین حال تأکید کرد توجه جدی به توسعه زیرساخت‌های داخلی به معنای قطع اتصال و ارتباطات بین المللی نیست، بلکه برای توسعه کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال، به‌ویژه شرکت‌هایی که به دنبال ارائه محصولات و خدمات در بازارهای خارجی هستند، روابط بین الملل و زیرساخت های دسترسی پایدار و قابل اتکا به اینترنت یک ضرورت است و اختلال در اتصال و ارتباطات بین‌المللی می‌تواند مستقیماً بر بازاریابی، فروش، ارائه خدمات، تعامل با مشتریان و همکاری‌های فناورانه بین‌المللی شرکت‌های ایرانی اثر بگذارد.

در کشور مدل‌های بومی‌سازی‌شده داریم، اما در ساخت مدل بنیادین از صفر توسعه داده شده هنوز محدودیم

زاهدی در پاسخ به پرسشی درباره عملکرد برخی چت‌بات‌ها در شرایط اختلال اینترنت گفت: برای ارزیابی این موضوع ابتدا باید تفاوت میان «مدل کاملاً بومی» و «مدل بومی‌سازی‌شده» روشن شود.

 وی توضیح داد: در ایران تاکنون فعالیت‌های قابل توجهی در زمینه بومی‌سازی، تنظیم دقیق (FINE-TUNING ) و سفارشی‌سازی مدل‌های موجود برای زبان فارسی و کاربردهای تخصصی انجام شده است، اما توسعه یک مدل زبانی بزرگ که تمامی مراحل اصلی آن، از طراحی و آماده‌سازی داده تا پیش‌آموزش گسترده که از ابتدا در داخل کشور انجام شده باشد، هنوز به‌صورت فراگیر محقق نشده است.

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران افزود: این موضوع به معنای نبود توان علمی در کشور نیست، بلکه توسعه مدل‌های بنیادین بزرگ مستلزم مجموعه‌ای از پیش‌نیازها شامل داده باکیفیت، زیرساخت پردازشی قوی، سرمایه‌گذاری پایدار، تیم‌های تخصصی چندرشته‌ای و امکان انجام آموزش‌های محاسباتی در مقیاس بالا است. 

وی ادامه داد: در سال‌های اخیر پروژه‌ها و برنامه‌هایی در زمینه سکوی ملی هوش مصنوعی و توسعه مدل‌های متناسب با نیازهای کشور دنبال شده و بخشی از مدل‌های موجود نیز برای زبان فارسی یا حوزه‌های تخصصی بومی‌سازی و سفارشی‌سازی شده‌اند.

آسیب به بخشی از زیرساخت پردازشی، ضرورت توزیع و تاب‌آوری را برجسته کرد

زاهدی در ادامه با اشاره به آسیب واردشده به بخشی از زیرساخت‌های پردازشی مرتبط با هوش مصنوعی در جنگ اخیر اظهار کرد: این اتفاق نشان داد که تمرکز زیرساخت‌های حیاتی در تعداد محدودی از نقاط می‌تواند ریسک های جدی به همراه داشته باشد.

 وی افزود: بخشی از زیرساخت‌های پردازشی مورد استفاده پروژه‌های هوش مصنوعی که در دانشگاه صنعتی شریف مستقر بود، در جنگ اخیر دچار آسیب شد و در نتیجه امکان استفاده کامل شرکت‌ها و مراکز تحقیقاتی از آن ظرفیت در مقطعی محدود شد.

رئیس انجمن ملی هوش مصنوعی ایران تأکید کرد: تجربه اخیر باید به فرصتی برای بازنگری در معماری زیرساخت هوش مصنوعی کشور تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که ظرفیت‌های پردازشی به‌صورت توزیع‌شده، پایدار، امن و تاب‌آور در دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و مراکز داده کشور توسعه پیدا کنند.

زاهدی در بخش پایانی مصاحبه خود گفت: آینده هوش مصنوعی ایران بیش از هر چیز به سرمایه انسانی، توسعه دانش عمیق، دسترسی به داده‌های باکیفیت، زیرساخت پردازشی پایدار و همکاری هدفمند میان دانشگاه، حاکمیت و بخش خصوصی وابسته است.

وی تأکید کرد: محدودیت‌ها می‌توانند مسیر را دشوارتر و هزینه توسعه را بیشتر کنند، اما اگر سرمایه‌گذاری هدفمند از فناوری و توجه به توسعه دانش و مدل های بومی، ارتقا زیرساخت و تجاری سازی محصولات انجام پذیرد، ظرفیت شکل‌گیری یک زیست‌بوم قدرتمند و پایدار هوش مصنوعی در ایران وجود دارد.

انتهای پیام

گفت و گو از سارا استوار