فرامرز رستگار، دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران و عضو هیات‌مدیره انجمن صنفی کارفرمایی شرکت‌های فناور هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال، طی یادداشتی در سیتنا به بررسی انتظارات فعالان توسعه هوش مصنوعی از سازمان ملی هوش مصنوعی و الزامات ایفای نقش موثر این سازمان در زیست‌بوم فناوری و اقتصاد دیجیتال کشور پرداخته است.

وی در این یادداشت آورده است:

تشکیل و تصویب سازمان ملی هوش مصنوعی به‌عنوان یک نهاد متمرکز و بالادستی، یکی از مهم‌ترین تحولات سیاستی در زیست‌بوم فناوری و اقتصاد دیجیتال کشور به شمار می‌رود.

پاسخ به این پرسش که این سازمان چگونه می‌تواند انتظارات فعالان حوزه هوش مصنوعی، از جمله شرکت‌های دانش‌بنیان، پژوهشگران، صنایع مخابراتی و ارائه‌دهندگان زیرساخت و خدمات ابری را برآورده کند، مستلزم بررسی پیوند میان سیاست‌گذاری، زیرساخت‌های پردازشی، داده، بازارسازی و چارچوب‌های اعتبارسنجی است.

به‌طور کلی، تحقق مطالبات و انتظارات فعالان این حوزه را می‌توان در محورهای زیر دنبال کرد:

۱- یکپارچه‌سازی حکمرانی داده و تسهیل دسترسی به کلان‌داده‌های ملی

یکی از بزرگ‌ترین موانع توسعه مدل‌ها و سامانه‌های بومی هوش مصنوعی، جزیره‌ای بودن داده‌ها و دسترسی محدود شرکت‌ها به داده‌های باکیفیت و ساختاریافته است.

انتظار فعالان: شکستن انحصار داده‌ای دستگاه‌های اجرایی و ایجاد چارچوبی شفاف برای اشتراک‌گذاری امن داده‌ها.

نقش سازمان: تدوین چارچوب‌های تنظیم‌گری برای دسترسی‌پذیری داده‌های بخش عمومی، ایجاد پایگاه‌های داده استاندارد و فراهم‌کردن محیط‌های ایزوله آزمون (Sandbox) با رعایت الزامات حریم خصوصی و امنیت ملی داده‌ها.

۲- تامین و مدیریت متمرکز زیرساخت‌های محاسباتی سنگین

توسعه و آموزش مدل‌های بزرگ زبانی و مدل‌های چندوجهی، نیازمند توان پردازشی بالا و مزارع پردازشی GPU مقیاس‌پذیر است؛ زیرساختی که سرمایه‌گذاری انفرادی برای ایجاد آن، برای بسیاری از شرکت‌های بخش خصوصی مقرون‌به‌صرفه نیست.

انتظار فعالان: دسترسی عادلانه، با تعرفه مناسب و بدون بروکراسی زائد، به زیرساخت‌های محاسبات ابری و مراکز داده تخصصی هوش مصنوعی.

نقش سازمان: سرمایه‌گذاری راهبردی یا اجرای مدل‌های مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) برای ایجاد ابررایانه‌ها و خوشه‌های پردازشی ملی و اختصاص ظرفیت‌های توسعه‌ای به شرکت‌های فناور و تیم‌های پژوهشی.

۳- ایجاد بازار و تحریک تقاضای صنعتی و دولتی

زیست‌بوم هوش مصنوعی بدون شکل‌گیری تقاضای واقعی در حوزه‌های کاربردی از جمله صنعت، اپراتورها، سلامت، کشاورزی، انرژی و خدمات شهری، پایدار نخواهد ماند.

انتظار فعالان: خروج هوش مصنوعی از مرحله صرفاً پایلوت و آزمایشگاهی و تعریف پروژه‌های کلان ملی، همراه با سازوکارهای خرید تضمینی خدمات و محصولات.

نقش سازمان: ایجاد الزام و مشوق برای دستگاه‌های دولتی و صنایع مادر جهت بهره‌گیری از راهکارهای هوش مصنوعی بومی، تسهیل فرایندهای مناقصه و کاهش ریسک تجاری‌سازی محصولات و خدمات نوآورانه.

۴- تدوین چارچوب‌های استانداردسازی، مهندسی و هوش مصنوعی قابل اعتماد

ورود هوش مصنوعی به زیرساخت‌های حیاتی، از هسته شبکه‌های مخابراتی و سامانه‌های بانکی گرفته تا مدیریت ترافیک و داده، نیازمند تضمین قابلیت اطمینان، شفافیت و تاب‌آوری این سامانه‌هاست.

انتظار فعالان: تدوین استانداردهای مشخص برای اعتبارسنجی، ارزیابی دقت، شفافیت الگوریتمی و کاهش سوگیری مدل‌ها.

نقش سازمان: همکاری با نهادهای تخصصی و تشکل‌های صنفی و صنعتی برای تدوین استانداردهای ملی مهندسی هوش مصنوعی و ایجاد آزمایشگاه‌های مرجع آزمون و ارزیابی؛ اقدامی که می‌تواند به ارتقای کیفیت محصولات و افزایش قابلیت صادرات آنها کمک کند.

۵- اتصال زنجیره هوش مصنوعی به زیرساخت‌های مخابراتی و لبه شبکه (Edge AI)

با حرکت نسل‌های جدید ارتباطی، از جمله 5G و 6G، و معماری‌های نوین شبکه مانند O-RAN به سمت شبکه‌های خودران و بهینه‌سازی مبتنی بر هوش مصنوعی، تعامل میان هوش مصنوعی و تجهیزات شبکه بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

انتظار فعالان سخت‌افزار و شبکه: ایجاد هم‌افزایی میان توسعه‌دهندگان الگوریتم‌های هوش مصنوعی و تولیدکنندگان تجهیزات داخلی برای پیاده‌سازی راهکارهای هوشمند در لبه شبکه.

نقش سازمان: ایجاد پیوند ساختاریافته میان بازیگران حوزه مخابرات و شرکت‌های هوش مصنوعی برای بومی‌سازی ماژول‌های هوشمند در زمینه‌هایی مانند تحلیل ترافیک، مدیریت منابع رادیویی و ارتقای امنیت سایبری شبکه.

۶- بهبود محیط کسب‌وکار، تامین مالی و حفظ نخبگان

جلوگیری از مهاجرت سرمایه انسانی و خروج شرکت‌های فناور، نیازمند ایجاد امنیت اقتصادی، دسترسی به منابع مالی و فراهم‌کردن چارچوب‌های قانونی و مقرراتی متناسب با ماهیت این صنعت است.

انتظار فعالان: ایجاد صندوق‌های سرمایه‌گذاری جسورانه تخصصی هوش مصنوعی، معافیت‌های مالیاتی هدفمند، تسهیل قوانین مالکیت فکری (IP) و ایجاد انعطاف‌پذیری در چارچوب‌های تنظیم‌گری.

نقش سازمان: تسهیل همکاری‌های بین‌المللی، راه‌اندازی صندوق‌های تخصصی توسعه هوش مصنوعی و رفع موانع قانونی، بیمه‌ای و مالیاتی پیش روی استارتاپ‌ها و شرکت‌های مقیاس‌پذیر.

نتیجه گیری

سازمان ملی هوش مصنوعی زمانی می‌تواند انتظارات فعالان این حوزه را محقق کند که نقش تسهیل‌گر، سرمایه‌گذار بالادستی و تنظیم‌گر چابک را ایفا کند، نه اینکه به لایه‌ای بوروکراتیک یا رقیبی برای بخش خصوصی تبدیل شود.

تعامل مستمر این سازمان با تشکل‌های تخصصی، سندیکاهای صنعتی و زیست‌بوم نوآوری، کلید تبدیل سیاست‌گذاری‌ها به خروجی‌های ملموس اقتصادی و فناورانه خواهد بود.

انتهای پیام