سامانه چکاوک چیست؟ پشتصحنه الکترونیکی پردازش و تسویه چکهای بینبانکی
به گزارش خبرنگار سیتنا، سامانه چکاوک یا «سامانه انتقال تصویر چک» یکی از زیرساختهای مهم نظام بانکی کشور است که با هدف الکترونیکی کردن فرآیند پردازش، تبادل و تسویه چکهای بینبانکی راهاندازی شده است.
در این سامانه، بهجای جابهجایی فیزیکی لاشه چک میان بانکها، اطلاعات و تصویر چک بهصورت الکترونیکی میان بانکهای مربوطه مبادله میشود. این فرآیند باعث کاهش زمان پردازش چک، افزایش سرعت تسویه، کاهش هزینههای عملیاتی و ارتقای امنیت مبادلات بانکی شده است.
به بیان ساده، زمانی که چکی از یک بانک صادر شده و در بانک دیگری ارائه میشود، چکاوک نقش مهمی در انتقال اطلاعات چک میان بانکها و انجام فرآیند تسویه بینبانکی ایفا میکند.
چکاوک سامانهای برای استفاده مستقیم مردم مثل «صیاد» نیست؛ این سامانه در پشت صحنه شبکه بانکی فعالیت میکند و بانکها از آن برای پردازش و تبادل چکهای بینبانکی استفاده میکنند. بانک مرکزی نیز چکاوک را برای پردازش و تسویه چکهای عادی و رمزدار در شبکه بانکی بهکار میگیرد.
سامانه چکاوک چیست؟
چکاوک مخفف «سامانه انتقال تصویر چک» است و یکی از زیرساختهای مهم بانک مرکزی در حوزه پرداخت و تسویه چک محسوب میشود. هدف اصلی این سامانه، حذف جابهجایی فیزیکی لاشه چک میان بانکها و جایگزین کردن انتقال الکترونیکی تصویر و اطلاعات چک است.
پیش از راهاندازی چکاوک، وقتی فردی چکی را از بانکی دریافت میکرد و آن را در بانک دیگری به حساب میگذاشت، فرآیند تبادل چک میان بانکها به شکل فیزیکی و از طریق اتاق پایاپای انجام میشد. این فرآیند هم زمانبر بود و هم هزینه و ریسک جابهجایی اسناد را افزایش میداد.
با راهاندازی چکاوک، خود چک همچنان در اختیار بانک پذیرنده باقی میماند، اما تصویر و اطلاعات آن بهصورت الکترونیکی برای بانک صادرکننده ارسال میشود.
چکاوک چطور کار میکند؟
بهصورت ساده، فرآیند به این شکل است:
۱. ارائه چک به بانک
دارنده چک، آن را برای وصول به بانک موردنظر خود ارائه میکند.
۲. ثبت اطلاعات و تصویر چک
بانک پذیرنده، اطلاعات لازم و تصویر چک را در سامانه ثبت و ارسال میکند.
۳. ارسال به بانک صادرکننده
اطلاعات و تصویر چک از طریق چکاوک به بانک عهده؛ یعنی بانکی که حساب صادرکننده چک در آن قرار دارد، ارسال میشود.
۴. بررسی چک
بانک صادرکننده، موجودی حساب، اطلاعات چک و سایر کنترلهای بانکی را بررسی و نتیجه را اعلام میکند.
۵. اعلام نتیجه
نتیجه پردازش از طریق سامانه به بانک پذیرنده بازگردانده میشود.
۶. تسویه بینبانکیپس از تعیین وضعیت چکها، فرآیند تسویه بینبانکی از طریق زیرساختهای مربوط به نظام پرداخت انجام میشود. چکاوک در اصل مسئول انتقال تصویر و اطلاعات و پردازش چک است و نباید آن را با سامانههایی مثل «پایا» یا «ساتنا» یکی دانست.
مهمترین مزایای چکاوک
راهاندازی چکاوک چند هدف مهم را دنبال میکند:
- حذف جابهجایی فیزیکی چکها میان بانکها
- کاهش زمان پردازش و وصول چکهای بینبانکی
- کاهش هزینههای عملیاتی بانکها
- کاهش خطاهای ناشی از جابهجایی فیزیکی اسناد
- افزایش امنیت فرآیند تبادل چک
- امکان رهگیری بهتر وضعیت چک
- افزایش نظارت بانک مرکزی بر گردش چکها
- ایجاد امکان گزارشگیری و نظارت متمرکز بر فرآیند وصول و برگشت چکها
آیا مردم مستقیماً وارد سامانه چکاوک میشوند؟
چکاوک یک سامانه پشتصحنه شبکه بانکی است و مشتری عادی برای ثبت یا انتقال چک وارد آن نمیشود. عملیات مربوط به ثبت و ارسال تصویر چک توسط بانک انجام میشود.
در واقع اگر شما یک چک بانک «الف» را در بانک «ب» برای وصول ارائه کنید، کاربر لازم نیست خودش وارد چکاوک شود؛ بانک پذیرنده فرآیند مربوط به ثبت و ارسال اطلاعات را انجام میدهد.
تفاوت چکاوک با صیاد چیست؟
این دو سامانه گاهی با هم اشتباه گرفته میشوند، اما وظایف متفاوتی دارند:
بنابراین اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، صیاد بیشتر به «هویت و گردش چک صیادی» مربوط است و چکاوک به «پردازش و تبادل چک بین بانکها».
چکاوک از پروژههای مهم بانک مرکزی برای الکترونیکی شدن فرآیند چک و کاهش وابستگی به گردش فیزیکی اسناد بانکی بوده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، این سامانه در سال ۱۳۹۳ بهصورت آزمایشی آغاز شد و در سال ۱۳۹۴ پوشش کشوری آن تکمیل شد.
انتهای پیام
گزارش از سارا استوار