دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز در گزارش «الزامات توسعه نواحی نوآوری شهری» آورده که در این پژوهش تخصصی در حوزه برنامه ریزی شهری و اقتصاد دانش بنیان، با تبیین مفهوم نواحی نوآوری شهری، بر لزوم عبور از رویکرد سنتی پارک های علم و فناوری و حرکت به سوی زیست محیطی یکپارچه، درون زا و مبتنی بر تعاملات شهری تأکید شده است.

این گزارش که با هدف ارائه چارچوبی جامع برای توسعه نواحی نوآوری در شهرهای ایران تدوین شده، استدلال می کند که در عصر اقتصاد دانش بنیان، خلق دانش، تجاری سازی فناوری و کارآفرینی دیگر در فضایی بسته و منفک از شهر ممکن نیست، بلکه نیازمند بستری متراکم، مختلط و تعاملی در دل بافت شهری است. بر این اساس، ناحیه نوآوری شهری به عنوان شکلی تکامل یافته از خوشه های صنعتی تعریف می شود که در آن دانشگاه ها، مراکز پژوهشی، شرکت های فناور و خلاق، سرمایه گذاران و زیرساخت های شهری در مجاورت یکدیگر قرار گرفته و به صورت هم افزا، چرخه نوآوری را تسریع می بخشند.

به گفته پژوهشگران این گزارش، در شرایط کنونی که اقتصاد ملی با چالش هایی نظیر وابستگی به منابع خام، کاهش بهره وری و فشار تحریم ها مواجه است، توسعه هدفمند نواحی نوآوری شهری می تواند به عنوان یک پیشران کلیدی برای رشد اشتغال دانش پایه، افزایش رقابت پذیری شهری، جلوگیری از فرار نخبگان و تقویت تاب آوری اقتصادی ایفای نقش کند. از مهمترین مزیت های این نواحی می توان به پرورش نیروی کار ماهر، تسهیل ورود دانشجویان به بازار کار، ایجاد سرزندگی و پویایی محلات و نشر اثر زنجیرهای توسعه در سطح شهر اشاره کرد.

با این حال، این پژوهش نسبت به پیامدهای ناخواسته توسعه شتاب زده این نواحی هشدار جدی می دهد. تمرکز فعالیت های اقتصادی دانش بنیان در بافت شهری، میتواند به افزایش تقاضا برای مسکن (به ویژه استیجاری)، رشد افسارگسیخته قیمت زمین و مسکن، پدیده اعیان سازی و در نهایت خروج ساکنان اصیل و تشدید نابرابری فضایی منجر شود. از این رو، پژوهش مذکور بر ضرورت ملاحظات کالبدی، اجتماعی و نهادی در کنار اهداف اقتصادی تأکید دارد.

گزارش حاضر، از ناحیه نوآوری شریف در تهران به عنوان تنها نمونه موفق و عضو اتحادیه بین المللی نواحی نوآوری در کشور یاد کرده است. این ناحیه که به صورت خودجوش و طی دو دهه گذشته در محله طرشت شکل گرفته و از سال ۱۳۹۷ به صورت رسمی در وسعتی بالغ بر ۲۵۰ هکتار تأسیس شده، هم اکنون میزبان بیش از ۶۰۰ شرکت، ۱۹ شتاب دهنده، ۱۵ صندوق سرمایه گذاری و ۱۰ مرکز نوآوری است.

در بخش پایانی این پژوهش، مجموعه ای از توصیه های سیاستی در سه سطح ارائه شده است که از جمله مهمترین آنها می توان به مواردی مثل بازتعریف نقش دانشگاه ها به عنوان «دانشگاه نسل چهارم» با محوریت کارآفرینی، بازبینی طرح های توسعه شهری و تعریف مصادیق «کاربری مختلط» توسط وزارت راه و شهرسازی، تأمین مسکن کوچک مقیاس و در استطاعت به منظور جلوگیری از خروج ساکنان بومی، توسعه حمل ونقل عمومی یکپارچه، پیاده مداری و تسهیلات دوچرخه سواری، ایجاد سازوکار نهادی هماهنگ با مشارکت بخش دولتی، خصوصی و جامعه محلی، جلوگیری از توسعه پراکنده و تمرکز بر رشد گام به گام و متمرکز و اصلاح و الحاق موادی به «قانون جهش تولید دانش بنیان» به منظور فراهم کردن بستر قانونی لازم اشاره شده است.

در نهایت، گزارش تأکید می کند که رویکرد مطلوب برای توسعه نواحی نوآوری شهری در ایران، باید مبتنی بر توسعه تدریجی، مشارکتی و یکپارچه فضایی-نهادی باشد تا از تبدیل شدن این نواحی به عاملی برای نابرابری و شکاف اجتماعی جلوگیری شود.

انتهای پیام