به گزارش سیتنا، هوش مصنوعی در پزشکی امروز به یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات فناوری جهان تبدیل شده است. کمتر حوزه‌ای را می‌توان یافت که هم‌زمان تا این اندازه امید و نگرانی ایجاد کرده باشد. از یک‌سو دولت‌ها و شرکت‌های فناوری از کاهش هزینه‌های درمان، افزایش سرعت خدمات، کاهش خطاهای اداری و کمک به پزشکان سخن می‌گویند؛ از سوی دیگر، نهادهای نظارتی و کارشناسان حوزه سلامت نسبت به خطای الگوریتمی، نقض حریم خصوصی، تصمیم‌گیری ماشینی و کاهش اعتماد بیمار هشدار می‌دهند.

این دوگانگی در دو خبر اخیر سیتنا به‌خوبی دیده می‌شود. در خبر مربوط به بریتانیا، هوش مصنوعی به‌عنوان ابزاری برای کاهش فشار بر نظام سلامت و صرفه‌جویی در زمان و هزینه معرفی شده است. در این نگاه، AI نه جایگزین پزشک، بلکه دستیار اوست؛ ابزاری که می‌تواند بخشی از کارهای تکراری، اداری و زمان‌بر را بر عهده بگیرد و زمان بیشتری برای رسیدگی مستقیم به بیمار آزاد کند.

اما در خبر دیگر سیتنا درباره استرالیا، زاویه نگاه کاملاً متفاوت است. در اینجا مسئله اصلی، نه ظرفیت اقتصادی هوش مصنوعی، بلکه خطرات استفاده شتاب‌زده و بی‌ضابطه از آن در محیط‌های درمانی است. نگرانی استرالیا بیشتر متوجه ابزارهایی است که مکالمات پزشک و بیمار را ضبط، خلاصه یا تحلیل می‌کنند؛ یعنی جایی که خصوصی‌ترین و حساس‌ترین اطلاعات افراد در جریان است.

در نگاه اول، این دو رویکرد متناقض به نظر می‌رسند؛ اما واقعیت این است که تناقض اصلی در خود هوش مصنوعی نیست، بلکه در شیوه استفاده از آن است. هوش مصنوعی وقتی برای نوبت‌دهی، مدیریت پرونده‌ها، کاهش کارهای اداری یا کمک به دسته‌بندی اطلاعات به‌کار می‌رود، می‌تواند ابزاری مفید و کم‌ریسک باشد. اما وقتی وارد حوزه‌هایی مانند تشخیص بیماری، نسخه‌نویسی، ضبط صدای بیمار یا تصمیم‌گیری درمانی می‌شود، دیگر با یک فناوری ساده اداری روبه‌رو نیستیم؛ بلکه با ابزاری سروکار داریم که می‌تواند مستقیماً بر سلامت، حقوق و امنیت بیمار اثر بگذارد.

تجربه کشورهای دیگر نیز همین تصویر دوگانه را نشان می‌دهد. آمریکا تلاش می‌کند نرم‌افزارها و ابزارهای پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی را در چارچوب‌های نظارتی مشخص‌تری قرار دهد. اتحادیه اروپا بسیاری از کاربردهای هوش مصنوعی در سلامت را در گروه فناوری‌های پرریسک طبقه‌بندی کرده است. کانادا نیز بر ارزیابی پیش از ورود این ابزارها به بازار و نظارت مداوم پس از استفاده تأکید دارد. سازمان جهانی بهداشت هم بارها اعلام کرده که هوش مصنوعی می‌تواند به تشخیص، پژوهش، آموزش پزشکی و مدیریت درمان کمک کند، اما بدون شفافیت، اخلاق و نظارت انسانی می‌تواند خطرآفرین باشد.

بنابراین پرسش اصلی این نیست که «هوش مصنوعی در پزشکی خوب است یا بد؟» پرسش درست‌تر این است که «هوش مصنوعی در کدام بخش پزشکی، با چه سطحی از نظارت و با چه مسئولیتی به‌کار گرفته می‌شود؟» پاسخ به این پرسش می‌تواند مرز میان یک فناوری نجات‌بخش و یک تهدید جدی را مشخص کند.

روایت بریتانیا درباره صرفه‌جویی و کاهش فشار بر نظام سلامت باورپذیر است، اما بیشتر در حوزه کاربردهای پشتیبان و کم‌ریسک. از سوی دیگر، هشدار استرالیا نیز کاملاً قابل‌اعتناست، زیرا وقتی پای داده‌های پزشکی، صدای بیمار، رضایت آگاهانه و امنیت اطلاعات در میان باشد، کوچک‌ترین خطا می‌تواند پیامدهای جدی به‌دنبال داشته باشد. این دو روایت در واقع یکدیگر را نقض نمی‌کنند؛ بلکه کنار هم نشان می‌دهند که جهان هنوز در حال آزمون مرزهای استفاده از هوش مصنوعی در پزشکی است.

برای کشورها، از جمله ایران، مسیر منطقی نه ممنوعیت کامل هوش مصنوعی در پزشکی است و نه پذیرش شتاب‌زده و بی‌قیدوشرط آن. تصمیم درست، پذیرش مرحله‌ای و مشروط این فناوری است. ابتدا باید از کاربردهای کم‌ریسک آغاز کرد؛ مانند امور اداری، نوبت‌دهی، مدیریت پرونده‌ها، خلاصه‌سازی کنترل‌شده اطلاعات و کمک به پزشکان در کارهای غیرتشخیصی. سپس در مراحل حساس‌تر، باید مجوز رسمی، ارزیابی بالینی، رضایت روشن بیمار، ذخیره‌سازی امن داده، امکان بررسی انسانی و مسئولیت حقوقی مشخص وجود داشته باشد.

در نهایت، هوش مصنوعی می‌تواند یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحول در نظام سلامت باشد، اما فقط زمانی که نقش آن «دستیار پزشک» باقی بماند، نه جایگزین قضاوت انسانی. جهان هنوز تکلیف نهایی خود را با AI پزشکی مشخص نکرده، اما یک نکته روشن است: آینده پزشکی نه در مخالفت کامل با هوش مصنوعی است و نه در اعتماد بی‌چون‌وچرا به آن؛ آینده متعلق به کشورهایی است که بتوانند میان نوآوری، امنیت بیمار و اعتماد عمومی تعادل برقرار کنند.

انتهای پیام

گزارش از مونا ارشادی فر