به گزارش سیتنا، با افزایش محدودیت‌های اینترنتی و هجوم کاربران برای دسترسی به اینترنت بین‌الملل، بازار فروش «کانفیگ» و VPN به یکی از پرسودترین و در عین حال بی‌ضابطه‌ترین بخش‌های فضای مجازی تبدیل شده است؛ بازاری که حالا گزارش‌های متعدد از کلاهبرداری در آن منتشر می‌شود. 

در این میان، تبلیغات گسترده این خدمات در کانال‌های خبری پربازدید، پرسش‌های جدی درباره نقش شبکه‌های تبلیغاتی، مسئولیت رسانه‌ها و سوءاستفاده از استیصال مردمی ایجاد کرده که در نبود دسترسی پایدار به اینترنت، به هر راهی برای اتصال متوسل می‌شوند.

بازار داغ «کانفیگ»؛ از نیاز واقعی تا سوءاستفاده گسترده

پس از تشدید محدودیت‌های اینترنتی در ماه‌های اخیر، تقاضا برای ابزارهای عبور از فیلترینگ به‌طور چشمگیری افزایش یافت. در این میان فروشندگان موسوم به «کانفیگ» با وعده اینترنت پرسرعت، آی‌پی اختصاصی یا اتصال پایدار، بازار گسترده‌ای در پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ایجاد کردند.

بخش مهمی از این فروش‌ها نه از طریق وب‌سایت‌های رسمی بلکه در قالب تبلیغات کوتاه در کانال‌های خبری انجام شد؛ تبلیغاتی که اغلب شامل لینک پرداخت مستقیم، آیدی ناشناس یا ربات تلگرامی بودند.

کاربران بسیاری پس از پرداخت مبالغی چند میلیونی اعلام کردند یا هیچ سرویسی دریافت نکرده‌اند یا سرویس ارائه‌شده ظرف مدت کوتاهی از کار افتاده است.

ادعای کانال‌ها: «تبلیغات اتوماتیک بوده است

همزمان با بالا گرفتن انتقادها، برخی کانال‌های خبری اعلام کردند که تبلیغات مذکور را مستقیماً تأیید نکرده‌اند و انتشار آنها از طریق پلتفرم‌های واسطه تبلیغاتی انجام شده است؛ سازوکاری که در آن تبلیغ‌دهنده بدون ارتباط مستقیم با مدیر کانال، محتوای خود را در شبکه‌ای از کانال‌ها منتشر می‌کند.

در این مدل، مدیران کانال معمولاً بخشی از فضای تبلیغاتی خود را به سامانه‌های تبلیغات خودکار واگذار می‌کنند. این سامانه‌ها نیز بسته به بودجه تبلیغ‌دهنده، محتوا را به‌صورت اتوماتیک در کانال‌های مختلف منتشر می‌کنند. در نتیجه ممکن است تبلیغ یک سرویس مشکوک، همزمان در ده‌ها کانال ظاهر شود؛ بدون آنکه هر کانال به‌صورت جداگانه محتوای تبلیغ را بررسی کرده باشد.

با این حال کارشناسان رسانه معتقدند این ادعا مسئولیت رسانه‌ها را به‌طور کامل رفع نمی‌کند. از نگاه آنها، واگذاری تبلیغات به سامانه‌های خودکار بدون سازوکار اعتبارسنجی، عملاً به معنای پذیرش ریسک انتشار محتوای فریبنده است.

اقتصاد پنهان فیلترشکن‌ها

بازار فروش VPN و کانفیگ در سال‌های اخیر به یکی از اقتصادهای غیرشفاف فضای مجازی ایران تبدیل شده است. نبود چارچوب قانونی مشخص باعث شده هزاران فروشنده ناشناس بدون هویت حقوقی فعالیت کنند. در چنین بازاری، امکان پیگیری حقوقی برای کاربران بسیار محدود است؛ به‌ویژه زمانی که پرداخت‌ها از طریق کارت‌به‌کارت، رمزارز یا درگاه‌های واسط انجام می‌شود.

برخی تحلیلگران معتقدند سود بالای این بازار، شبکه‌ای از تبلیغات گسترده و بعضاً سازمان‌یافته ایجاد کرده که کانال‌های خبری پربازدید را به یکی از مهم‌ترین بسترهای جذب مشتری تبدیل کرده است. به‌همین دلیل تبلیغات این خدمات معمولاً با ادبیات اضطراری منتشر می‌شود؛ عباراتی مانند «ظرفیت محدود»، «اتصال تضمینی» یا «اینترنت بدون قطعی» از جمله تکنیک‌های رایج برای تحریک کاربران به خرید فوری است.

مسئولیت حقوقی و اخلاقی کانال‌ها

به گزارش سیتنا، اگرچه هنوز موضع‌گیری رسمی و شفافی درباره مسئولیت حقوقی کانال‌های منتشرکننده این تبلیغات وجود ندارد، اما کارشناسان حوزه رسانه و حقوق سایبری تأکید می‌کنند رسانه‌ها در مدل تبلیغات خودکار هم نسبت به محتوای منتشرشده در بستر خود مسئولیت دارند.

در بسیاری از کشورها، پلتفرم‌های تبلیغاتی موظف‌اند هویت تبلیغ‌دهنده و مشروعیت خدمات ارائه‌شده را بررسی کنند. اما در فضای فارسی‌زبان، بخش عمده تبلیغات دیجیتال همچنان خارج از سازوکارهای شفاف و قابل نظارت انجام می‌شود.

کاربران چگونه فریب می‌خورند؟

بررسی نمونه‌های گزارش‌شده نشان می‌دهد اغلب قربانیان به دلیل نیاز فوری به اینترنت آزاد، بدون تحقیق کافی اقدام به خرید کرده‌اند. استفاده از نام‌های مشابه برندهای شناخته‌شده، انتشار اسکرین‌شات‌های جعلی از رضایت مشتریان و وعده تست رایگان، از مهم‌ترین روش‌های جلب اعتماد کاربران بوده است.

کارشناسان امنیت دیجیتال توصیه می‌کنند کاربران:

• به فروشندگان ناشناس اعتماد نکنند؛
• از پرداخت به حساب‌های شخصی بدون سابقه مشخص پرهیز کنند؛
• به تبلیغات منتشرشده در کانال‌های خبری صرفاً به دلیل اعتبار آن کانال اعتماد نکنند؛
• و تا حد امکان از سرویس‌هایی استفاده کنند که دارای سابقه، پشتیبانی و هویت مشخص هستند.

نبود نظارت مؤثر بر زنجیره تبلیغات دیجیتال

ماجرای تبلیغات کانفیگ‌فروشی نشان داد در شرایط محدودیت اینترنت، نیاز گسترده کاربران می‌تواند به بستری برای شکل‌گیری بازارهای خاکستری و سوءاستفاده‌های سازمان‌یافته تبدیل شود. هرچند برخی کانال‌های خبری تلاش دارند مسئولیت این تبلیغات را متوجه سامانه‌های تبلیغاتی خودکار کنند، اما واقعیت این است که نبود نظارت مؤثر بر زنجیره تبلیغات دیجیتال، راه را برای کلاهبرداری گسترده باز کرده است؛ چرخه‌ای که هزینه اصلی آن را کاربران عادی پرداخت می‌کنند.

انتهای پیام