دکتر مهدی ادیبان، استاد علوم ارتباطات در یادداشت دوم خود در سیتنا نوشت:

شایعه و نشر اخبار دروغین از ساده ترین و ابتدایی ترین روش‌های جنگ روانی است. علیرغم آشنایی و شناخت عمومی از مفهوم شایعه و روش‌های شایعه پردازی، قربانیان شایعه در مقایسه با تکنیک های دیگر جنگ روانی بیشتر است.

چند نکته ساده در شایعات موجب می شود، شایعه نشر پیدا کرده و بر شنونده  تاثیر بگذارد.

۱. معمولا در شایعات عنصری از تازگی و یا اعجاب و هیجان پنهان می شود تا نقل و بازنشر آن را برای دیگران جذاب سازد.

معمولا در این نقل و بازنشر لذتی نهفته است که ناقل شایعه را تحریک می کند لذت نقل خبر را بر صحت خبر ترجیح دهد.

اغلب افرادی که شایعه را نقل می کنند به غیر واقعی بودن آن وقوف دارند با این حال آن را به دوستان و نزدیکانشان بازگو می کنند.

در حالی که حساسیت جنگ و شرایط جنگی می تواند خطرات ناشی از نقل شایعه را تا ایجاد خسارتهای جبران ناپذیر افزایش دهد.

۲. شایعه در شبکه های اجتماعی و فضای مجازی با سرعت بیشتری چرخش پیدا می کند و گاه در چند ساعت می تواند در سراسر کشور  دست به دست شود.

نکته مهمی که توجه به آن می تواند مانع نشر شایعه شود، قطع چرخه انتشار است. به عبارت ساده تر با همان سرعتی که شایعه منتشر می شود با همان سرعت افشا و باطل می شود.

کافی است در فرایند چرخش شایعه، یکی از افراد با افزودن کلماتی مثل شایعه، خبر جعلی و یا استفاده از استیکر و برچسب یا علائمی که شایعه را برجسته سازد، آن را افشا و به دیگران هشدار دهد.

روشهای دیگری چون افزودن ارجاعات و پیوند هایی که کاربر را به خبر صحیح متصل سازد نیز می تواند موثر باشد.

۳. ایجاد شبکه های راستی آزمایی 

اکنون که شبکه های اجتماعی بر بستر تشکل‌ها و گروههای محلی، مذهبی و خانوادگی افزایش پیدا کرده است، مدیران مساجد، مدارس و مراکز فرهنگی می توانند شبکه های راستی آزمایی ایجاد کنند.

در این شبکه ها، اعضا یا مدیران با درج اخبار دروغین و یا شایعات در کنار توضیحات تکمیلی برای دیگر اعضا روشنگری می کنند و شایعات و اخبار دروغین را برای اعضای معرفی می کنند.

چه بسیار شایعاتی که نیمی از واقعیت را می گویند و نیمی را  ناگفته می گذارند و در ظاهر نمی توان آن را رد کرد اما با افزودن نیمه ناگفته، جهت گیری و معنای 
خبر به کلی تغییر می کند.‌

ایده ایجاد شبکه های راستی آزمایی با محوریت مساجد و مراکز فرهنگی در شرایط کنونی و در مقابله با کارخانه شایعه سازی دشمنان می تواند بهترین و سریع ترین راهکار در مبارزه و مقابله‌ با جنگ روانی خصوصا اخبار و شایعات دروغین باشد. 

نکته مهم  این شبکه ها، تعلق و وابستگی به مراکز فرهنگی است که می تواند اعتبار و اعتماد لازم را برای مخاطب ایجاد کند. 

در غیر این صورت ممکن است همین شبکه راستی آزمایی هم مورد سوء استفاده برای نشر شایعه و دروغ قرار گیرد.

۴. نکته آخر اینکه اخبار در فضای مجازی به صورتی ترکیبی از عکس، فیلم، صوت، متن و برچسب ها یا گرافیک خبری ارائه می شود‌. بنابراین هر آنچه رسانه های سنتی مثل روزنامه، رادیو و تلویزیون جداگانه داشتند، فضای مجازی آنها را با هم دارد.

تولید اخبار دروغین با امکانات فوق خیلی راحت تر انجام می شود. فی المثل فیلم یا عکس غیر مرتبط در متن خبر می تواند معنای آن را تغییر دهد. در این شرایط خوانش خبر در فضای مجازی، نیاز به هوشیاری دارد. بدبینی و سوء ظن در خوانش خبر، از توصیه های جدی اهل فن به عموم کاربران است.

توصیه متخصصان این است که کاربر همواره با عینک بدبینی اخبار و کلیه محتوای فضای مجازی را بخواند؛ حتی در پایگاهها و خبرگزاری های معتبر درصدی از بدبینی مفید است تا  مراقب باشد هکرها و جاعلان کلاهش را بر ندارند.

انتهای پیام