آیا با وجود چتبات ها تنبل تر می شویم؟
به گزارش سیتنا، خطراتی مانند نقض حریم خصوصی، انتشار اطلاعات نادرست، چاپلوسی الگوریتمی و حتی تحریک رفتارهای پرخطر، پیشتر نیز در مورد چتباتهای هوش مصنوعی مستند شده بودند. اما اکنون نگرانی تازهای در حال شکلگیری است: آیا این ابزارها به تواناییهای شناختی انسان آسیب میزنند؟
پژوهش جنجالی MIT؛ آیا چتجیپیتی ما را «کودن» میکند؟
در اواسط سال ۲۰۲۵، مقالهای پژوهشی از دانشگاه MIT موجی از بحث را در محافل علمی و رسانهای برانگیخت. پرسش محوری این پژوهش ساده اما نگرانکننده بود:
در این پژوهش، شرکتکنندگان به سه گروه تقسیم شدند:
- گروهی که تنها به دانش و حافظه خود متکی بودند
- گروهی که از جستوجوی وب استفاده کردند
- گروهی که از چتجیپیتی کمک گرفتند
فعالیت مغزی افراد با استفاده از نوار مغزی (EEG) اندازهگیری شد. نتایج نشان داد گروهی که از چتجیپیتی استفاده میکردند، کمترین میزان اتصال عصبی را داشتند؛ شاخصی که معمولاً با توانایی شناختی پایینتر و ضعف در یادآوری حافظه مرتبط است.
پژوهشگران نتیجه گرفتند: «در طول چهار ماه، کاربران مدلهای زبانی بزرگ بهطور مداوم عملکرد ضعیفتری در سطوح عصبی، زبانی و رفتاری نشان دادند. استفاده از این مدلها مستلزم پرداخت هزینه شناختی است.»
یافتهای تنها نیست؛ زنجیرهای از هشدارها
این نتایج منحصر به MIT نیست. پژوهشی دیگر که در مجله Medical Research Archive منتشر شده، نشان میدهد اتکای بیش از حد به فناوریهای هوش مصنوعی میتواند مهارتهای شناختی ضروری را تضعیف کند.
این پژوهش بر لزوم ایجاد تعادل میان تلاش انسان و کمک ماشین تأکید میکند. «برایان استون»، دانشیار روانشناسی شناختی در دانشگاه ایالتی بویزی، مینویسد:
«کشمکش، اصطکاک و تلاش ذهنی برای یادگیری و به خاطر سپردن، نقش حیاتی در تقویت ارتباطات مغزی دارند. راحتی بیش از حد اغلب علیه مهارتهای شناختی عمل میکند، هرچند این آسیبها لزوماً برای همه یکسان نیستند.»
تجربههای شخصی؛ وابستگی آرام و نگرانکننده
یک پژوهشگر دکتری در دهلی که در حوزه آموزش زبان فعالیت میکند، اعتراف میکند:
«گاهی بدون هوش مصنوعی احساس میکنم معلول هستم. اشتیاقم برای خلاقیت را از دست دادهام.»
او میگوید ابزارهایی مانند چتجیپیتی حدود ۶۰ درصد از حجم کاریاش، بهویژه در مدیریت دادههای تجربی، را کاهش دادهاند. هرچند او بهطور مستقیم از آسیب شناختی سخن نمیگوید، اما تأکید میکند که وسعت دانش و سهولت دسترسی، وابستگی شدیدی برایش ایجاد کرده است.
دانشگاهها و نگرانی از تقلب پنهان
دسترسی رایگان یا ارزان به نسخههای پیشرفته ابزارهای هوش مصنوعی، انگیزه دانشجویان برای استفاده گسترده از این فناوریها را افزایش داده است. دانشجوی کارشناسی ارشد مددکاری اجتماعی که نخواست نامش فاش شود، میگوید:
«تقریباً همه همکلاسیهایم از چتجیپیتی برای تکالیف استفاده میکنند. مدیریت دانشگاه مجبور شد رسماً اعلام کند که محتوای تولیدشده با چتجیپیتی پذیرفته نمیشود.»
او اضافه میکند: «یکبار که استفاده کنی، بدونش کار کردن واقعاً سخت میشود.»
یافتههای متعادلتر؛ همهچیز هم سیاه نیست
در مقابل، پژوهش دانشگاه لنکستر نشان داده که استفاده از چتباتهایی مانند چتجیپیتی و جمینای تأثیر معناداری بر نمرات یا مشارکت کلی دانشجویان نداشته است. اما این پژوهش به جنبهای پنهان و بالقوه خطرناک اشاره میکند:
اگر این ابزارها بهطور نادرست در فرآیند آموزش ادغام شوند، دانشجویان ممکن است به جای محتوای آموزشی واقعی و تدریس متخصصان انسانی، به جستوجوی سطحی اطلاعات از طریق چتباتها بسنده کنند.
این گزارش تأکید میکند که کیفیت تعامل نقش کلیدی دارد و بازخورد شخصیسازیشده، توضیح عمیق و راهنمایی یک مدرس انسانی، همچنان بر تعاملات پرریسک با چتباتهای هوش مصنوعی برتری دارد.
انتهای پیام