مثلث آرمانی دولت، صنعت و دانشگاه

همواره از سه بازیگر اصلی عرصه توسعه، دانشگاه، صنعت و دولت، انتظار می رود که در تمامی مراحل چرخه نوآوری و پیشرفت از بررسی و بیان مساله پژوهشی گرفته تا حل مشکل در دانشگاه‌ها و تولید کالا و خدمات در بخش صنعت و بازاریابی و عرضه آن توسط دولت، مشارکتی بین آنها وجود داشته باشد. اما در عمل تا چه اندازه این امر رخ می دهد؟
مثلا، نیروهای متخصص دانشگاهی پس از فارغ التحصیلی که موقعیت های ویژه کشورهای دیگر را در برابر فرصت های داخلی کمرنگ و حتی بیرنگ می بینند چه باید بکنند؟ یا صنعتی ها هم که بی اعتماد به دانشگاه و دولت هستند چه چاره ای دارند؟ و نهایتا دولت که در پیچ و خم امور، عادت به زود بازدهی دارد.
حال به چه امیدی می توان بود؟
بدیهی است که دانشگاه و صنعت باید ارتباط دوطرفه داشته باشند. این به معنای جاری شدن تئوری های صرف علمی در شاهرگ صنعت و تولید کشور و نهایتا رشد اقتصادی است. یعنی، اگر مدیران شرکت‌ها و صنعتگران، دانشگاه‌ها را به عنوان موتور محرکه اقتصاد کشور تلقی کنند، زمینه ارتباط صنعتی با مراکز علمی سریعتر محقق خواهد شد و شاهد رشد و شکوفایی بخش‌های مختلف اقتصاد خواهیم بود.
در حقیقت، صنعتگران باید به این موضوع توجه داشته باشند که در صورت استفاده از نیروهای جوان و متخصص داخلی، روحی تازه در کالبد تولید آنها دمیده شده و محصول تولیدی آنها با کیفیت‌تر و بازده کار آنها با بهره‌وری بیشتر روبرو می شود. از این رو، باید دقت کنند که در قسمت تحقیق و توسعه (R&D) نیروهای متخصص دانشگاهی را مد نظر قرار دهند.
هر چند، بسیاری از واحدهای صنعتی بنا بر برخی دلایل چون هزینه‌ بسیار بالای تحقیقات در این واحدها نمی‌توانند بر پایه تحقیقات علمی و پژوهشی، واحد خود را راه‌اندازی و اداره کنند. لذا، قادر نیستند از ظرفیت عظیم تحقیقات به خوبی در بخش صنعت استفاده ‌کنند. در نتیجه توان پژوهشگران بدون بهره گیری به هدر می‌رود. بنابراین دولت به عنوان ضلع سوم موظف است، بین صنعت و دانشگاه، قرار گرفته و این خلا را تکمیل کند.
در حقیقت نقش دولت مانند یک خریدار است که سفارش طرح و پیشنهاد به دانشگاه‌ها می‌دهد و بعد دانشگاه‌ها طرح اولیه را اجرا کرده و مشکل را شناسایی می‌کنند و راه‌حل پیشنهادی خود را ارائه می‌دهند و بعد مرحله اجرای این طرح به بخش صنعت واگذار می‌شود.
خوشبختانه، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در همین راستا، بر آن شد که با افزایش بودجه تحقیقاتی و احداث آزمایشگاه های تخصصی بتواند این مثلث را به شکل کارآمدی احیا کند. به این ترتیب که این وزارت با آغاز طرحی در کنار هدفمند کردن تحصیلات تکمیلی و به منظور حمایت از دانشجویان تلاش می کند در پروژه های مرتبط به حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، در هنگام عقد قرارداد با برنده مناقصه، تعهدی از شرکت خصوصی گرفته تا شرکت به ازای هر مبلغ یک دانشجوی تحصیلات تکمیلی را تحت پوشش قرار دهد.
از سوی دیگر وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اقدام به تجهیز دانشگاه‌ها و واگذاری اجرای پروژه‌های بنیادی، حمایت از پایان‌نامه‌های مقاطع مختلف و فرصت‌های مطالعاتی دانشگاهیان و نیز تدوین دروس در جهت کمک به دانشگاه‌ها کرده است.
از آنجایی که کسب درآمد، همزمان با تحصیل یکی از دلایل خروج دانشجویان نخبه از کشور است، راهکارهای دیگری نیز تعریف شده، به عبارتی دانشجویانی که رساله آن ها در راستای موضوع قرارداد شرکت با موسسه تحقیقات فناوری اطلاعات و ارتباطات، تعریف شده باشد، در آن شرکت مشغول به کار شده و ماهیانه مبلغ مشخصی را نیز به عنوان حقوق دریافت خواهند کرد.
البته برای آن که دانشگاه‌ها نیز به عنوان نهادهای انسان ساز، ذی نفع باشند، در این طرح مقرر شده به ازای هر مبلغی که به دانشجویان داده می‌شود، مبلغی به دانشگاه‌ها تعلق گیرد.
همچنین وزارت ارتباطات مصمم است در راستای حمایت از تولید داخل تمام تلاش خود را برای جلوگیری از ورود تجهیزاتی که شرکت‌های ایرانی، توان تولید آن را در داخل داشته باشند، به کار ببندد. بر اساس سیاست‌گذاری‌های جدید، این حمایت‌ها بیشتر از شرکت‌های فناوری و دانش بنیان و همچنین شرکت‌هایی که در بخش صادرات خدمات فنی و مهندسی کار می‌کنند، خواهد بود.
می توان امیدوار بود که با این طرح ها بسیاری از سرمایه های این مملکت حفظ شود. اگر چه هنوز معلوم نیست همین گام مقدماتی تا چه حد قادر است جلوی مهاجرت مغزها را گرفته و فارغ التحصیلان و نخبگان ICT دانشگاهی را که اغلب برای ادامه تحصیل به خارج می روند را داخل کشور نگه دارد. یعنی در حالی که، از یک سو، این راهی موثر در جذب بخشی از نیروهای متخصص داخلی در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات است، اما به نظر کافی نیست. هر چند بهتر است، این حرکت در کل بدنه دولت تسری یافته و دولت نگاه مثبت بخش صنعت را به دانشگاه هدایت کند. که، در صورت وجود یک اراده جامع می توان به اثربخشی این گونه طرح ها امیدوارتر بود.

سارا کروبی
کارشناس خبر